Nieuwsbrief 1197: Nicolaas Beets

Begin dit jaar verscheen een omvangrijke biografie van de hand van de neerlandicus en Scaliger-hoogleraar Rick Honings over Nederlands beroemdste dichter uit de 19e eeuw, Nicolaas Beets: God, gezin en vaderland. De eeuw van Nicolaas Beets 1814-1903, bij uitgeverij Prometheus, en positief besproken. Hier vindt u een interview met Honings.
En hieronder is onze nieuwe nieuwsbrief, gewijd aan Nicolaas Beets!

1. BEETS, Nicolaas Guy de Vlaming. Een verhaal. Amsterdam, Erven F. Bohn, 1837. Halflinnen met gedrukt titelschildje. (10), 112 p. Titelpagina in diepdruk. 1e druk. Band iets gevlekt, titelpagina met watervlek. Voorin de naam van een vroegere eigenaar: ‘Gr.v. Limburg Stirum/ Noordwijk’ plus een gedrukt etiketje met dezelfde naam.
€ 65
* Het lange, romantische gedicht Guy de Vlaming, dat deels speelt op het kasteel Groot Poelgeest bij Koudekerk-aan-de-Rijn, was een van de eerste boeken van Nicolaas Beets (1814-1903). De titelprent met de ruïne van het kasteel was ontworpen door Beets zelf en op de etsplaat overgebracht door Henricus Wilhelmus Couwenberg (1814-1845).
Van Guy de Vlaming bestaan twee versies. In de door Beets aan zijn relaties ten geschenke gegeven exemplaren (de privé-editie) zijn de verzen 95-107 opgenomen, waarin Beets zijn voorgeslacht ten tonele voert als personen in het dramatische ‘verhaal’. In deze publieke versie zijn deze regels weggelaten en vervangen door streepjes: ‘- – – -‘.
De voorbezitter van dit boek was Wigbold Albert Willem van der Does graaf van Limburg Stirum Noordwijk (1786-1855), o.a. lid van Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland.

2. BEETS, Nicolaas Handgeschreven brief aan ‘Zeer waarde Vriend’. 20 x 12,5 cm. Vouwblad (drie zijden beschreven). Gedateerd ‘Utrecht 6 Mei 1873’ en gesigneerd ‘N. Beets’. Driemaal gevouwen. 33 regels tekst.
Verkocht
* Deze brief is kennelijk gericht aan de predikant Everhard Egidius Gewin (1843-1909), wiens echtgenote Albertine van Woensel Kooij op 5 mei bevallen was van een ‘welgeschapen zoon’, Bernardus Gewin, die later een bekend jurist werd en antirevolutionair lid van Provinciale Staten van Utrecht. Everhard Gewin was de zoon van de twee maanden eerder, op 11 maart 1873 overleden oude vriend van Beets, predikant Bernard Gewin, die in zijn jeugd onder het pseudoniem ‘Vlerk’ de auteur was van de populaire  Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne vrienden (1841). Nicolaas Beets had een gedicht ‘Bij het graf van Bernard Gewin‘ geschreven.
Beets feliciteert zijn vriend met de bevalling van diens vrouw en ‘met het bezit van een kleinen Bernard’ en hij geeft de moeder de raad om voorlopig rustig aan te doen: ‘Vergun dezen vaderlijken raad aan iemand die op het stuk van kraamkamers bij ondervinding mee kan praten’. Beets had vijftien kinderen, van wie er in 1873 nog elf in leven waren.
‘Alle de mijnen deelen hartelijk in Uw geluk. Creutzberg zal U van Clara verhalen.’ Clara Gewin (1848-1889) was de jongste zuster van Everard. Zij woonde van 1873-1874 bij de familie Beets in huis. De predikant Lodewijk Creutzberg was haar zwager.

3. (BEETS, Nicolaas) Herhaald verzoek van de Universiteitsbibliotheek te Leiden om een boek terug te brengen. Voorgedrukt en uitgebreid ingevuld formulier, gericht aan ‘Den WelEdelHooggel Heer Prof. N. Beets/ Utrecht’. 20,8 x 13,8 cm. Eénmaal gevouwen.
Verkocht
* Het betreft het boek Zangen van mr. Johannes Kinker, by het vieren van het eeuwfeest, den 2den van january, 1801, dat Beets op 5 maart 1895 geleend had en dat hij drie jaar later, op 21 maart 1898, blijkbaar nog niet had terugbezorgd: ‘Reeds eerder van U terugverzocht’. Het boek dient in stevig pakpapier te worden teruggezonden, ‘met bijvoeging van een postzegel van 5 Cents voor dezen brief’. Het formulier is ondertekend door de custos van de UB, Josua Pieter de Sauvage (1849-1915). Toch wilde men blijkbaar niet al te streng overkomen, want onderaan het formulier staat nog geschreven: ‘Het bovenstaande is inderdaad niet terugontvangen. U wordt beleefd verzocht er nog eens naar te zien’.

4. BEETS, Nicolaas Het doen door laten, eene voorlezing, benevens andere opstellen. Haarlem, Erven F. Bohn, 1864. 24 x 14 cm. Ingenaaid. (8), 152 p. Niet afgesneden. Rug wat beschadigd, scheurtjes in omslag, vlekje.
€ 20
* Toch een net exemplaar met origineel uitgeversomslag. Letterkundige opstellen.

5. (BEETS, Nicolaas) De hulde aan Nicolaas Beets op zijn 70sten verjaardag. In: Het nieuws van den dag, maandag 15 september 1884. Tweede blad. (4) p. Tweemaal gevouwen. Wat onvermijdelijke scheurtjes.
€ 20
* Zeer uitgebreid (anderhalve pagina) verslag van de twee dagen eerder gehouden festiviteiten. Er waren honderden aanwezigen, er werden toespraken gehouden, er werd gezongen en Beets kreeg een hulde-album met bijdragen van onder meer de koning en de koningin, J.A. Alberdingk Thijm, mevrouw Bosboom Toussaint, Jan ten Brink, Jonathan, Laurillard, Virginie Loveling, Justus van Maurik, Schaepman, H.J. Schimmel en Busken Huet. Verderop in de krant staat een advertentie voor de 15e druk van de Camera Obscura, verschenen op de dag van Beets’ 70ste verjaardag.
Bijgevoegd: vijftien twintigste-eeuwse krantenknipsels over Beets.

6. BEETS, Nicolaas (als:) HILDEBRAND Camera Obscura. Haarlem, Erven Bohn, 1840. Contemporaine rode heellederen privéband met rijkvergulde platten en rug en een groen, verguld titeletiket. (2), 256 p. Gegraveerde titel door J.W. Kaiser. 2e druk. Hoek uit schutblad geknipt (schutblad van de band, niet behorend tot het oorspronkelijke boekblok), klein exlibris op binnenzijde voorplat.
€ 850
* Exemplaar met inscriptie van Nicolaas Beets: ‘Van den Auteur’ op een voorin meegebonden strook papier (met een ‘oortje’ tussen pagina 14 en 15). Volgens een potloodinscriptie op de binnenzijde van het voorplat is dit exemplaar door Beets geschonken aan J.F. Willems. De Belgische auteur Jan Frans Willems (1793-1846) was een vurig pleitbezorger van het gebruik van het Vlaams en wordt wel beschouwd als de vader van de Vlaamse beweging. In de jaren 1840 correspondeerde hij met Nicolaas Beets.
Een opdrachtexemplaar van een absolute Klassieker in een zeer fraaie band uit de tijd!

7. BEETS, Nicolaas, (als:) HILDEBRAND Camera Obscura. Haarlem, Erven Bohn, 1900. Versierd linnen. (12), 360 p. Portret voorin. 20e, ‘met zorg herziene’ druk. Rugje bovenaan wat versleten.
€ 20
* Voorin een mooi exlibris van de dichter M.H. Werkman (broer van H.N., later journalist en productief recensent), met zijn naamstempel en jeugdige handtekening. Met een voorwoordje voor deze druk geschreven door Beets.

8. BEETS, Nicolaas, (als:) HILDEBRAND La Chambre Obscure par Hildebrand (Nicolaas Beets). Traduction de Léon Wocquier. Parijs, Michel Lévy Frères, 1860. Origineel blauw linnen met rood randje. 296 p. 1e druk. Binnenknepen iets brekelijk, maar netjes.
€ 40
* Mooi exemplaar van de eerste druk van de Franse vertaling in een eenvoudig maar aardig uitgeversbandje.

9. SZALAY, Károly Holland költökböl. Müforditások. Budapest, Királyi Magyar egyetemi nyomda, 1925. Ingenaaid. XVI, 256 p. Niet opengesneden. 1e druk. Enkele geringe feilen.
€ 50
* ‘Van Nederlandse dichters. Vertalingen’ door de dichter Károly Szalay (1859-1938) die van 1882-1884 in Leiden theologie en filosofie had gestudeerd en Nederland als zijn tweede vaderland beschouwde. Dat blijkt ook wel uit het hooggestemde gedicht (in het Nederlands en het Hongaars) ‘Aan Nederland’ van Szalay zelf waarmee de bundel begint. Overigens zijn ook Vlaamse dichters vertegenwoordigd, en enkele Zuid-Afrikanen.
Het zijn gedichten van onder meer Nicolaas Beets, Willem Bilderdijk, P.C. Boutens, Jacob Cats, Jan Celliers, René de Clercq, Jan Gustaaf Danser, Prudens van Duyse, Frederik van Eeden, Guido Gezelle, Geerten Gossaert, Jan Pieter Heije, P.C. Hooft, Constantijn Huygens, J. Kinker, Willem Kloos, C. Louis Leipoldt, Pol de Mont, Victor Dela Montagne, Alice Nahon, Martinus Nijhoff, Augusta Peaux, Adriaan en Henriëtte Roland Holst, C.S. Adama van Scheltema, Hélène Swarth, Hendrik Tollens, Albert Verwey, Joost van den Vondel, Jacqueline van der Waals en A. Winkler Prins – naast allerlei onbekenden. (Op de foto de Hongaarse vertaling van het gedicht ‘Bij een kind‘ met de Google-terugvertaling ervan.)
We hebben ook een iets minder mooi exemplaar voor 45 euro.

10. GÉNESTET, P.A. de Eerste gedichten. Amsterdam, Gebroeders Kraay, 1852 [= 1851]. Ingenaaid in oorspronkelijk omslag. XVI, 160 p. Voorzijde omslag ligt los, rug beschadigd. Exlibris op binnenzijde voorzijde omslag.
Verkocht
* Exemplaar met handgeschreven opdracht van de auteur op het voorste schutblad: ‘Aan den Dichter/ Nicolaas Beets./ Uit hoogachting en/ liefde van/ P.A de G./ Nov. 1851’.
Opdrachtexemplaar van het debuut van De Génestet, dat tijdens zijn korte leven (hij werd maar 31 jaar) slechts twee drukken kende. Opdrachtexemplaren van De Génestet zijn zeldzaam!

11. JONATHAN (Pseudoniem van J.P. HASEBROEK) Waarheid en droomen. Haarlem, Erven Bohn, 1872. Oorspronkelijk linnen. 256 p. 5e, ‘op nieuw vermeerderde’ druk. Exlibris op binnenzijde voorplat.
€ 180
* Exemplaar met opdracht van de auteur aan Nicolaas Beets op het voorste schutblad: ‘Hildebrand/ van/ Jonathan’.
Waarheid en droomen was in de negentiende eeuw een immens populair boek, waarin de wereld met ironische toets wordt beschreven door ‘een oud vrijer’. En wat mooi, een opdracht die gebruik maakt van beider pseudoniemen!

12. KERKHOFF, Antonius van Bloemen, kruid en stekelblaadjes uit den hof van Ferdinand. Met een brief aan den auteur van “Camera Obscura”. Amsterdam, C.L. van Langenhuysen, 1891. Originele linnen band. XVI, 224 p. 1e druk. Band wat dof.
€ 25
* Curieuze bundel van korte stukken bijeengebracht door de rooms-katholieke priester en journalist Antonius van Kerkhoff (1855-1914) naar aanleiding van het werk van Nicolaas Beets. Ook J.A. Alberdingk Thijm wordt vaak genoemd.

13. LENNEP, Jacob van Holland. Almanak voor 1853 uitgegeven door Mr. J. van Lennep. Amsterdam, Gebroeders Kraaij, (1852). Origineel linnen bestempeld in goud, rood, wit en blauw. Alle sneden verguld. (12), (36), 252 p. Met drie staalgravures, waarvan twee naar D.J. Sluyter, en een gegraveerde titelpagina. 1e druk. Rug verbleekt. Merkje van boekbinder H. Mondt, Den Haag.
Verkocht
* Teksten van Beets, De Bull, Da Costa, De Genestet, Hasebroek, Hofdijk, Ten Kate, Van Lennep, Van de Linde, Anna Roemers, Scheltema, Wijsman en anderen. Schitterend Victoriaans boekbandje.

14. STRAUSS, Fr. De doop in de Jordaan. Een tafereel uit de tweede eeuw der Christelijke Kerk. Uit het Hoogduytsch door wijlen vrouwe A. Kleyn, geb. Ockerse. Tweede uitgave. De vertaling herzien door Nicolaas Beets. Utrecht, C. van der Post jr., 1844. Ingenaaid. (4), IV, 160 p. Met verklarende noten. Niet afgesneden. Vroeg boekhandelsetiketje, eigenaarsetiketje, knip uit schutblad. Wat roest.
€ 25
* Nederlandse vertaling van Die Taufe im Jordan (1822), een historische roman. Met staalgravure op titel van S. de Vletter en J.P. Lange.

15. STUDENTENMASKERADE LEIDEN 1875 Maskerade gehouden door de leden van het Leidsche Studenten-Corps den 15den Juni 1875, ter viering van den 300sten verjaardag der Leidsche Hoogeschool, voorstellende de Leidsche Hoogeschool, afgebeeld in de beroemdste en merkwaardigste mannen, die van hare stichting af hun naam aan den haren hebben verbonden. Overeenkomstig de teekeningen door de commissarissen tot regeling van de maskerade verstrekt en onder hun toezicht geteekend en op steen gebragt door G.J. Bos. (Met bijbehorende publicaties). Leiden, Jac. Hazenberg Czn., [1875]. Paars linnen portfolio met goud- en blinddruk, linten gebroken, maar present. Oblong 28 x 36 cm. Leporello van 40 gelithografeerde en gekleurde bladen van elk 26 x 35 cm, ofwel één prent van 10,40 meter lang! (Hierboven ziet u 10% van de complete prent!). Met bijbehorende losse toelichting op blauw papier (34 x 25 cm, 8 p.), waarop de titel staat, en waarin een opsomming van alle deelnemers met hun rollen en hun plaats in de stoet. 1e druk. De portfolio vertoont lichte gebruikssporen. Enkele vouwen wat ingescheurd, hier en daar aan de randen wat vuil. Merkje van boekhandel F.J. de Zwaan.
€ 295
* Een kolossaal lange lithografische prent die de feestelijke optocht voorstelt waarmee de Leidse studenten het driehonderdjarig bestaan van de in 1575 gestichte Universiteit van Leiden vierden. Hier konden aanschouwd worden: Willem de Zwijger en zijn talrijke familieleden, Johan van Oldenbarnevelt, burgemeester Van der Werf, Philips van Marnix van Sint Aldegonde, Jacob Cats, Arminius en Gomarus, Scaliger, Gronovius, Albinus, Lipsius, Snellius, Van Musschenbroek, Daniël, Antonie en Nicolaas Heynsius, Boerhaave, Simon Stevin, Vossius, P.C. Hooft, Hugo de Groot, Constantijn Huygens en zijn zoon Christiaan, Nicolaas Tulp, Jacob en Cornelis Hop, Frederik V van Bohemen, John Milton, Richard Cromwell, Descartes, de gebroeders De Witt, tsaar Peter, Bayle, Locke, Voltaire, Martinet, Le Francq van Berkhey, Vreede, Fynje en Schimmelpenninck. En vele anderen.
Studentenmaskeradespelen waren in de tweede helft van de 19e eeuw gebruikelijk aan Nederlandse universiteiten; ze werden traditioneel in lustrumjaren uitgevoerd en vervolgens vereeuwigd in een schitterend boekwerk met afbeelding van de gehele stoet.

Inliggend: Nicolaas BEETS, Toespraak gehouden den 14den Juni 1875 voor oudstudenten en studenten der Leidsche Hoogeschool. Uitgegeven ter opheldering van de maskerade. Leiden, P. van Santen, 1875. Ingenaaid. 16 p. 1e druk. Omslag iets verbleekt.
En: Programma van de maskerade. Leiden, Jac. Hazenberg Corns zoon, [1875]. Op paars papier. 16 p. 1e druk.
Tevens: Het derde eeuwfeest. Eene herinnering aan de Leidsche maskerades van vroeger en later. Leiden, A.W. Sijthoff, 1875. Origineel omslag. 60 p. Omslag los. Gebruikssporen.
Voorts: Een scoon liedt opt belegh ende ontset der stadt Leyden, mitsgaders op de triumfante incoempste van syn furstelijcke excellentie den Prince van Oraengien aldaer op ten 15 van bloymaent 1575, op ordonnantie van Borghemeisters ende die van den Gerechte gedicht door die Witte Acoleykens, onder de Spreucke: Liefd’ is ’t fondament. Op de wijse van den 3 Psalm. [Leiden, G.D.J. Schotel, 1875].
Tenslotte: Collegium Civitatis Academicae Lugduno-Batavae Supremum L.S. Verklaring van lidmaatschap van het Leidsch Studentencorps voor Jacobus Frans Antoine Mellink (1856-1926), later leraar biologie aan de H.B.S. in Leiden. Met twee lakzegels en handtekeningen van Karel Polano (1852-1911), Jacobus Kappeyne van de Copello (1854-1920), W.K.L. van Walree, W.P. Hubert en E. Baak. Geheel in het Latijn. Groot formaat: 45 x 60 cm. Aan de randen versleten.
Mooi ensemble met de toelichting op blauw papier en vier zeldzame contemporaine publicaties over de jubileummaskerade.

16. STUDENTENMASKERADE LEIDEN 1875 Maskerade gehouden door de leden van het Leidsche Studenten-Corps den 15den Juni 1875, ter viering van den 300sten verjaardag der Leidsche Hoogeschool, voorstellende de Leidsche Hoogeschool, afgebeeld in de beroemdste en merkwaardigste mannen, die van hare stichting af hun naam aan den haren hebben verbonden. Overeenkomstig de teekeningen door de commissarissen tot regeling van de maskerade verstrekt en onder hun toezicht geteekend en op steen gebragt door G.J. Bos. Leiden, Jac. Hazenberg Czn., [1875]. Groen linnen portfolio met goud- en blinddruk, linten present. Oblong 28 x 36 cm. Leporello van 40 gelithografeerde en gekleurde bladen van elk 26 x 35 cm, ofwel één prent van 10,40 meter lang! Met bijbehorende losse toelichting op blauw papier (34 x 25 cm, 8 p.), waarop de titel staat, en waarin een opsomming van alle deelnemers met hun rollen en hun plaats in de stoet. 1e druk. De portfolio vertoont lichte gebruikssporen. Enkele vouwen van de prent wat ingescheurd, sommige gerepareerd met plakband, hier en daar aan de randen wat vuil. Merkje van boekhandel J.J. van Dorsten.
Als voren, maar behalve het programma (groot, blauw, oblong) ontbreken alle bijlagen, dus ook de toespraak van Beets. De staat van de prent is iets minder dan het vorige nummer.
€ 175
* Een kolossaal lange lithografische prent die de feestelijke optocht voorstelt waarmee de Leidse studenten het driehonderdjarig bestaan van de in 1575 gestichte Universiteit van Leiden vierden.

17. (HOES, F.). HILDEBRAND [not] Hoe warm het was en hoe ver. (Illegale oorlogsuitgave). Amsterdam, F. Last & Co. (= F. Hoes), 1943. 26 x 17 cm. Halfperkament. 52 p. Niet afgesneden. Op de titelpagina een wapenschild in reliëfgoudstempel. Gedrukt in 250 genummerde exemplaren. 1e druk. Mooie conditie.
€ 25
* Inhoudelijk interessante illegale uitgave, een van de vele arbeidsintensieve mystificaties van drukker Franso Hoes! Dit boek heeft niets met Beets te maken, en is niet gemaakt door Joan Bleau (inclusief drukfout) of de fictieve Hendrick Denbinder van Delft, zoals het colofon wil doen geloven. De tekst is een gedeeltelijke herdruk van het boek ‘s-Gravenhage en Amsterdam. Roemrijke herinnering aan de gedenkwaardige dagen van den 12den tot den 30sten November [1813] van Hendrik Zeeman, een enthousiast geschreven ooggetuigeverslag van de verdrijving van de Franse overheersers in 1813, natuurlijk vol saillante overeenkomsten met de Duitse bezetting van 130 jaar later. De Jong 387.

18. HOLLAND, Folk. van De Nederlanden. (Clandestiene mystificatie-uitgave). Amsterdam, De rechtvaerdige trou [= F. Hoes], 1943. Halfperkament. Kop verguld. 4to. (2), 200 p. Op de titelpagina een oranjeboompje in reliëfdruk. Illustraties naar negentiende-eeuwse staalgravures. Gedrukt in een oplage van 250 genummerde exemplaren. Platten iets verkleurd.
€ 50
* Dit boek is volgens het colofon ‘gedrukt (…) op de persen van Ketelaar en de Leempt te Utrecht’ – in het echt de namen van de twee eerbiedwaardige heren die anno 1474 de edele drukkunst in Utrecht hebben geïntroduceerd, dus dit is ook weer zo’n mystificatieuitgave van Franso Hoes. Het betreft hier echter een herdruk van De Nederlanden. Karakterschetsen, kleederdragten, houding en voorkomen van verschillende standen. In dit door Henry Brown mooi geïllustreerde boek uit 1841 waren beschrijvingen van allerlei Nederlandse typen opgenomen, aangeleverd door vooraanstaande auteurs als Nicolaas Beets en Jacob van Lennep. Ongeveer driekwart van de Karakterschetsen vond een plek in dit boek (mét ondertekening), van ‘De Leidsche Peueraar’ via ‘De Duivenmelker’ tot ‘De Kleerenjood’. Ongenummerd exemplaar. De Jong 396.

Wanneer u op onze website een plaatje aanklikt, wordt het mooi groot.

Bestellingen en feedback graag per e-mail. Op het moment dat de link naar de nieuwsbrief verzonden wordt, zijn alle items nog verkrijgbaar. Wanneer er een bestelling binnenkomt zetten we zo gauw mogelijk – handmatig – dat nummer op verkocht, en sommige mensen zijn bliksemsnel!