Nieuwsbrief 1208: Victor van Vriesland

Toegegeven, er zijn schrijvers die nóg meer vergeten zijn, maar Victor van Vriesland komt een heel eind. En toch vinden we het leuk om onze wekelijkse nieuwsbrief eens aan hem te wijden. Omdat we van alles van hem in huis blijken te hebben waar we nooit eerder iets mee hadden gedaan (‘op interne inkoop gaan’, noemde Max Schuhmacher dat) en omdat veel vergeten schrijvers het simpelweg verdienen op weer even opgerakeld te worden. We verheugen ons nu al op een nieuwsbrief Adriaan van der Veen!

Van Vriesland was dichter, vertaler en volkomen vergeten romancier, maar ook bezorgde hij het verzameld werk van de dichter Dèr Mouw, promootte hij Jacob Israël de Haan (die hij zelf als jongen gekend had) en zette hij zich in allerlei bestuursfuncties in voor schrijvers, bijvoorbeeld als voorzitter van de internationale schrijversvakbond P.E.N.

De eerste vijf reageerders krijgen een kaartje met handtekening of een los (mooi!) exlibris van Van Vriesland bij hun bestelling!

1. (BLOEM, J.C. (pseudoniem van Victor van VRIESLAND) (vert.)). ZUYLEN, Belle van Geschiedenis van Caliste. Uit het Fransch vertaald en ingeleid door Mr. J.C. Bloem. Amsterdam, Veen, 1942. Halflinnen. 196 p.
€ 20
* Clandestiene uitgave. De Jong 979: ‘De vertaling en inleiding zijn niet van J.C. Bloem, maar van Victor Emanuel van Vriesland’. Omdat Van Vriesland Joods was, kon er geen sprake van zijn dat hij in 1942 iets onder zijn eigen naam zou publiceren.
Leverbaar in rood en in blauw halflinnen.

2. (BOEKENWEEK). VRIESLAND, Victor E. van De onverzoenlijken. Rede uitgesproken ter gelegenheid van de uitreiking van twee jaarlijkse prijzen door de Stichting Kunstenaarsverzet, 1942-1945 in het Stedelijk Museum te Amsterdam op Zaterdag 16 januari 1954. Amsterdam, De Spieghel-Van der Peet, 1954. Ingenaaid met flappen. 40 p. 1e druk. Voorin het exlibris van Any en Hugo Isaac, ontworpen door Pam G. Rueter.
€ 25
* Met inliggend servetje van Lunchroom De Bijenkorf, waarop Victor van Vriesland twee lieve versregels schreef. Daaronder schreef (wellicht) Any (1900-1980) of Hugo Isaac (1910-1988) ‘handschrift van Victor van Vriesland 3 Mrt. ’56, boekenmarktborrel Den Haag’. Hugo Isaac was een zoon van Arthur Isaac, een van de twee oprichters van De Bijenkorf. Na de oorlog was Hugo directeur van De Bijenkorf Rotterdam.

3. HAAN, Jacob Israël de Open brief aan P.L. Tak. Amsterdam, Jacq. van Cleef, 1905. Ingenaaid. 28 p. 1e druk. Rug overplakt met sellotape. Randen brokkelig. Omslag verkleurd en gekreukt. Kwetsbaar, maar compleet met het originele omslag.
€ 400
* Met deze hoogst zeldzaam geworden brochure verdedigde Jacob Israël de Haan (voor het eerst met vermelding van zijn tweede naam ‘Israël’) zich tegen zijn ontslag als medewerker van de krant Het Volk door hoofdredacteur Tak, en tegen de vernederingen die zijn deel waren na de publicatie van zijn roemruchte roman Pijpelijntjes. Dit exemplaar heeft voorin het opvallende art-nouveau-exlibris van de literator Victor van Vriesland – een kennis van De Haan – en diens kenmerkende planknummer in potlood op de titel. Achterop reclame voor de tweede druk van Pijpelijntjes!

4. HAAN, Jacob Israël de Rechtskundige significa en hare toepassing op de begrippen: “aansprakelijk, verantwoordelijk, toerekeningsvatbaar”. Academisch proefschrift ter verkrijging van den graad van doctor in de rechtswetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Amsterdam, W. Versluys, 1916. Ingenaaid. (8), 280 p. 1e druk. Omslag wat beschadigd, achterzijde omslag los, kleine ezelsoortjes.
Verkocht
* Exemplaar met handgeschreven, gesigneerde opdracht van de auteur op de Franse titel: ‘Victor E. van/ Vriesland van/ Jacob Israël de Haan’. Met op dezelfde pagina Van Vrieslands exlibris en in potlood het plaatsnummer van het boek.
Dissertatie van De Haan, met een voorwoordje: ‘Maar een dank, waarvoor ik geen woorden weet, ben ik U verschuldigd, Frederik van Eeden, mijn Meester, mijn Vriend. Ik weet, dat gij geene openlijke betuigingen van dank begeert. Mijn bede: “Moge ik U niet onwaardig zijn”.’ In het vijfde en laatste hoofdstuk van zijn proefschrift levert De Haan veel kritiek op de geschriften van Aletrino.

5. [KEULS, H.W.J.M.] Doortocht. [Met een inleiding door Victor van Vriesland]. Amsterdam, (Vijf Ponden Pers), [1943]. Cahiersteek met omslag. (4), 12 p. [Gedrukt naar typografie van Dick Elffers in een oplage van 70 exemplaren]. Rug wat ingescheurd, vlekjes op voorzijde omslag. Met Eschauzier-briefje.
€ 45
* ‘Een harteklop slaat dag en nacht voorbij,/ Een lach bevrijdt van eeuwen slavernij’. Clandestiene poëziebundel uitgegeven ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van de dichter Henricus Keuls (1883-1968), maar zonder vermelding van diens naam. De Jong 207.

6. PIOT, André Poèmes de Hollande. Avec un portret de Henriëtte Roland Holst par Roland Holst. Poèmes étrangers mis en poésie française. Parijs, Émile Lainé, 1955. 29 x 22 cm. Losse katernen in omslag waarvan de rug ontbreekt. 120 p. Met portret van Henriette Roland Holst naar Richard Roland Holst. Van enkele gedichten is ook de Nederlandse tekst opgenomen. Gedrukt in 500 genummerde exemplaren op goed papier. 1e druk. Rug ligt bloot. Pag. 114 is aan de rand wat versleten.
€ 50
* ‘Laisse bien clos les volets/ (Berce, berce à peine),/ Le silence inviolé…/ Berce, berce peine…’ (‘Laat de luiken geloken zijn’ vertaald naar Leopold). Poëzie van Henriette en Adriaan Roland Holst, Leopold, Boutens, Nijhoff, Prins, Bloem, Gossaert, Marsman, Slauerhoff, Werumeus Buning, Van Vriesland, Engelman, Van Duinkerken, Den Brabander, Diels, Aafjes, Schuur, Van der Steen, Morriën, Smit, Achterberg en Vasalis.

7. SLAUERHOFF, J., J.C. BLOEM, S. VESTDIJK, Jan HANLO e.a. Het nameloze… Twintig gedichten over de dood. [Haarlem, Leo Vos, 1985?]. 19 vouwbladen, elk met een ingeplakte originele foto, in handgemaakte linnen overslagdoos met gemarmerde platten en linten. Gedrukt op Hollands in een oplage van 50 genummerde exemplaren.
Verkocht
* Over deze uitgave kunnen we nergens informatie vinden. Ons werd verteld dat Arjen Ribbens de samensteller zou zijn en dat er eigenlijk twintig vouwbladen in de doos horen te zitten: Richard Minne zou ontbreken. We hebben een paar exemplaren van deze uitgave, allemaal gevuld met 19 vouwbladen. Maar wat een smaakvolle uitgave: 19 prachtige vouwbladen, gedrukt in boekdruk op Hollands papier, allemaal voorzien van een ander ornamentje op de voorzijde, met een eigen colofon en met een ingeplakte foto van het graf van de betreffende dichter. En dat in een decoratieve doos. Poëzie van Jacques Perk, Jacqueline van der Waals, Frederik van Eeden, J. Slauerhoff, Albert Verwey, Willem Kloos, E. du Perron, P.C. Boutens, Martinus Nijhoff, P.N. van Eyck, Gerrit Achterberg, J.C. Bloem, Pierre Kemp, Gerard den Brabander, Jan Hanlo, Ed. Hoornik, S. Vestdijk, Victor van Vriesland en A. Roland Holst.

8. TIMMERMAN, Aegidius W. Handgeschreven brief aan ‘Beste Vic[tor van Vriesland]’. 26,8 x 21,5 cm. Eén blad. Recto en verso. Gesigneerd ‘Tim’ en gedateerd ’25 Aug den Haag [circa 1920]’. 56 regels tekst met paarse inkt in zwierig handschrift. Verticale vouw.
€ 95
* Zeer uitvoerige en intieme brief van de classicus en letterkundige (1858-1941) aan zijn jonge vriend Van Vriesland, met wie hij vanaf 1910 reeds correspondeerde. Timmerman brengt verslag uit van zijn verjaardag. Van Vriesland gaf hem boeken: ‘Ik houd heel veel van brieven, autobiografieën en reisbeschrijvingen zoo zelfs dat ik nu al twee deelen uit heb van de brieven’. ‘O! Ja wat zijn die brieven aardig & wat is Multatuli met al zijn rarigheden een groot en goed mensch geweest!’ Het spijt Timmerman dat zijn eigen werk blijft liggen: ‘Driemaal ben ik al mijn stuk over [Gorters] Pan aan het omwerken en nog voldoet het mij niet. ’t Is zoo dodelijk saai nu Leida [Aleida Jacoba van Pellecom, Timmermans vriendin] op bed ligt en ik moet mij zoo vaak met allerlei huishoudelijke snert bemoeien’. Voorts over de vrouw van een oude vriend, die hem kwam opzoeken: ‘Wat hij daar voor appetisants aan vindt, mag god weten. Ze moet mirakuleus verstandig, geestig, lief, beminnelijk enz. enz. zijn als dat zal moeten opwegen tegen haar uiterlijk. Want ze is schuw-leelijk. De Heks van Endor is er adorable bij’ (…) ‘Je kan net zoo goed met een orgelpijp of een japansch kralengordijn naar bed gaan!’ En over het presentje van een vriend: ‘Van Kloos kreeg ik een mand vruchten. Ook aardig bedacht, vooral met het oog op L. die den heelen dag appels ligt te eten’. Verder over de schilders Willem en Pieter de Zwart, van wie de laatste ‘verleden week voor ƒ 1375 verkocht’ had.

9. VRIESLAND, Victor van ‘Combien intimes mon petit jardin’. Typoscript. 27,4 x 21,4 cm. Tweemaal gevouwen.
€ 20
* Achtregelig, Franstalig gedicht met in de linkeronderhoek in inkt: ‘Hommage du Traducteur/ V.v.Vriesland’.

10. VRIESLAND, Victor van Dertig getypte brieven aan K. Lekkerkerker 1947-1951-(1973). Plus vijf brieven van diverse secretaresses van Van Vriesland en een telegram aan Lekkerkerker. Bijgevoegd zijn 27 doorslagen van brieven van Lekkerkerker aan Van Vriesland, zodat er zicht is op de complete correspondentie.
€ 450
* Het leeuwendeel van de correspondentie beslaat de periode 1947-1951. De correspondentie begint met een kwestie rond E. de Neve en de mogelijkheid om werk van Frits Hopman te laten herdrukken bij De Driehoek, maar al snel gaat het over het herdrukken van werk van Jacob Israël de Haan, waarvoor Van Vriesland zich een groot pleitbezorger betoont. Van Vriesland neemt zitting in het comité van aanbeveling en is actief met het zoeken naar materiaal. De verzamelde gedichten zouden aanvankelijk uitgegeven worden door De Driehoek, maar verschenen door moeilijkheden bij De Driehoek uiteindelijk bij Van Oorschot. Verder komen allerlei andere letterkundige zaken aan de orde, zoals over een gedicht van Dèr Mouw, waarvan het handschrift bij Van Vriesland berust, over bibliografische informatie betreffende werk van Van Vriesland, uitgezocht door Lekkerkerker ten behoeve van het kaartsysteem van het Letterkundig Museum. De weinige brieven van later datum zijn persoonlijker en zijn vooral bedankjes voor verjaardagswensen en cadeaus.
Inhoudelijke en literair-historisch belangrijke correspondentie.

11. VRIESLAND, Victor van Efemera.
€ 20
* 1. Juryrapport van de Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945, die de jaarlijkse prijs voor literatuur van 1951 toekende aan Victor van Vriesland. Leporello.
2. Prospectus van Onderzoek en vertoog. Verzameld critisch en essayistisch proza. geniet. (8) p.
3. Prospectus van Spiegel van de Nederlandsche poëzie door alle eeuwen. Vouwblad.
4. Prospectus van De ring met de aquamarijn. Vouwblad.
5. Rondschrijven van uitgeverij Querido met het verzoek in te tekenend op Van Vrieslands verzameld essayistisch proza en een handtekening te zetten voor een album ter gelegenheid van zijn 65ste verjaardag.

12. VRIESLAND, Victor van Getypte brief aan ‘Zeer geachte Heer Röling’. 29,6 x 21,0 cm. Op eigen briefpapier. Gesigneerd en gedateerd ’10 november 1967′. Twaalf regels tekst. Tweemaal gevouwen.
€ 30
* Van Vriesland dankt voor de goede wensen bij zijn 75ste verjaardag, maar kan tot zijn spijt niet voldoen aan het verzoek een gedicht te schrijven over de vrede, hij schrijft maar drie of vier gedichten per jaar en beschouwt dat al als een topprestatie, maar ‘Met uw gevoelens ten aanzien van de vrede kan ik mij uiteraard geheel verenigen’. Hij feliciteert geadresseerde met zijn collectie handtekeningen, ‘met uitzondering van Ernest Claes, die naar ik meen in de oorlog een dubieuze figuur was’.

13. VRIESLAND, Victor van Getypte brief in doorslag aan ‘L.S.’. 28,9 x 22,6 cm. Gesigneerd in inkt en gedateerd ‘Rotterdam 6 September 1904’. Elf regels tekst. Tweemaal gevouwen, wat kreukjes.
€ 30
* De brief is waarschijnlijk gericht aan de redactie van De Nieuwe Gids, want Van Vriesland reageert op een aan hem gezonden overdruk, waar ‘door een samenloop van omstandigheden en een reeks misverstanden’ een aantal fouten is blijven staan. Het gaat om een paar regels van Goethe, maar we hebben niets kunnen vinden in relatie tot Van Vriesland en De Nieuwe Gids in combinatie met Goethe. Op zo’n moment denk ik altijd: leefde Dick Welsink nog maar.
En o ja, die datum moet wel een foutje zijn, want in september 1904 was Van Vriesland pas elf jaar oud. Hoewel, bij Van Vriesland weet je maar nooit.

14. VRIESLAND, Victor van Handgeschreven brief aan ‘Geachte Heer’. 13,9 x 20,6 cm. Op eigen briefpapier. Gesigneerd en gedateerd ’25 januari 1965′. 4 regels tekst. Geplakt op een stuk papier.
€ 20
* Van Vriesland zendt zijn handtekening voor de collectie van een handtekeningenverzamelaar, maar ‘Het spijt mij, hieraan te moeten toevoegen dat ik foto’s alleen kan afstaan aan mij persoonlijk bekende vragers’.

15. VRIESLAND, Victor van Handgeschreven brief aan dr. A.J. Resink. Op lichtgroen papier met gedrukt adres van De Groene Amsterdammer. Eenzijdig beschreven. Gedateerd ’11-9-’38’. Opgeplakt op een albumblad. 10 r.
€ 25
* Van Vriesland kan Resinks inleiding niet volgen, omdat hij het te druk heeft. Jammer, want de syllabus van zijn cursus vond Van Vriesland in hoge mate interessant. ‘Nog bedankt voor de toezending van dat stuk over Jany, waarmeee ik het natuurlijk geheel eens was. (Die Saalborn is een rund!) – Hij zit nog steeds in Ascona bij mevr. Fröben-Kapteyn.’
Dr. Albertus Johan Resink (1873-1946) was een kunstzinnige bioloog-filosoof met belangstelling voor theosofie en parapsychologie. Hij was onder meer kandidaat-lid voor de Kunstenaarspartij bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer van 1922.
Deze brief is afkomstig uit de collectie van een grafologisch geïnteresseerde handschriftenverzamelaar en kunstschilder, Petrus Mulder (1902-1967), die daarin verschillende brieven aan A.J. Resink had opgenomen. Mulder heeft wat rode streepjes gezet bij de opmerkelijke g’s van Van Vriesland!

16. VRIESLAND, Victor van Kortschrift. Amsterdam/ Antwerpen, Wereldbibliotheek-Vereniging, (1953). Oblong. Linnen met stofomslag. (2), 22 p.
Verkocht
* Aforismen. Eén van de 150 genummerde luxe-exemplaren op Ivora-papier.

17. VRIESLAND, Victor van Originele zwartwit-foto door Annelies Scholtz, op stevig karton geplakt. Circa 1970. 30 x 23 cm. Aan de randen licht beschadigd.
€ 15

18. VRIESLAND, Victor van Twee gedrukte dankkaarten ter gelegenheid van zijn 60ste en 80ste verjaardag.
€ 20
* Toen Van Vriesland zestig jaar was geworden dankte hij de velen die hem daarmee hadden gefeliciteerd met een lange en fraaie volzin, gevolgd door ”Dat zulks nu op deze onpersoonlijke wijze moet geschieden, doet niets af aan de diepte van mijn oprechte erkentelijkheid’. Toen hij tachtig werd moest hij ‘ermee volstaan op deze onpersoonlijke wijze uiting te geven aan mijn oprechte en grote erkentelijkheid’.

19. VRIESLAND, Victor van Le vent se couche. Paris, Seghers, 1967. Ingenaaid. (2), 34 p. Oplage 700 genummerde exemplaren. 2e druk. Stempeltje op binnenzijde omslag (‘LEGAAT/ Jan Kamerbeek Jr’)
€ 18
* Franstalige poëzie. Van Vriesland had Frans gestudeerd te Dijon. Eén van de 400 genummerde exemplaren op Ingres gris. Exemplaar met handgeschreven, gesigneerde opdracht van de dichter: ‘voor J. Kamerbeek/ v.d.Schr./ okt. ’67’. Bovendien signeerde de dichter dit exemplaar onder het colofon.

20. VRIESLAND, Victor van Vooronderzoek. Amsterdam, Querido, 1946. Ingenaaid met omslag. 82 p. 1e druk.
€ 20
* Dit is het exemplaar van D.A.M. Binnendijk, met inliggend een doorslag van het typoscript van diens bespreking van Vooronderzoek, met een tiental correcties van Binnendijk. Wulps QE-monogram op het omslag.

21. VRIESLAND, Victor van Zes brieven aan Wim J. Simons van uitgeverij De Beuk. 1952-1954.
Verkocht
* De correspondentie begint wat kribbig, omdat Van Vriesland niet bij een bepaalde bijeenkomst kan en wil zijn, ‘aangezien de lijst van deelnemers aan deze bijeenkomst tot stand is gekomen zonder dat te voren mijn advies is gevraagd en met mijn wenschen is rekening gehouden’. De tweede brief gaat over een bloemlezing uit de poëzie van J.A. Dèr Mouw die Simons wil uitgeven, maar hij heeft zo zijn bedenkingen en het zou niet kunnen zonder instemming van Van Oorschot.
Dat die instemming er uiteindelijk kwam, blijkt uit de derde (handgeschreven) brief: bij een oplage van maximaal 250 exemplaren die buiten de boekhandel moest blijven zou er een uitgave bij De Beuk kunnen komen. Verder stelt Van Vriesland zelf ook een aantal voorwaarden. De vierde brief gaat over een mogelijke publicatie van de correspondentie tussen Nijhoff en Van Vriesland. de laatste twee brieven betreffen het P.E.N.-congres, waarvan Van Vriesland voorzitter was.

22. (VRIESLAND, Victor van). COHEN, Alexander Taal en stijl van een Eere-doctor in de Nederlandsche Bellettrie. Toulon, eigen beheer, 1959. Vouwblad. 31 x 22 cm. Aan de randen gekreukt en beschadigd, alsof iemand aanstalten maakte om de publicatie te verscheuren.
€ 45
* Welsprekende, vermakelijke, vernietigende kritiek van de in Frans exil levende hoogbejaarde journalist Alexander Cohen (1864-1961) op het proza van Victor van Vriesland, oorspronkelijk bedoeld als artikel voor het literair tijdschrift Podium vanwege de door Van Vriesland ingediende klacht wegens belediging tegen Anne Wadman, maar na weigering in eigen beheer gedrukt, nog wat aangevuld met juweeltjes uit de neerbuigende lofprijzingen van Van Vriesland ten opzichte van collega’s – als daar zijn Balzac, Goethe en Gide.

23. (VRIESLAND, Victor van) P.E.N. Report. Compte-rendu. 26th International Congress of the P.E.N. (Met opdracht). Amsterdam, Netherlands P.E.N. Centre, 1954. Ingenaaid. 192 p.
€ 15
* Exemplaar met handgeschreven, gesigneerde opdracht van Victor van Vriesland op de titelpagina: ‘(sign.)/ met/ vriendschap/ en/ respect/ voor/ Wethouder/ De Roos’. Victor van Vriesland was ten tijde van dit congres president van de Nederlandse P.E.N.-club. Albert de Roos (1900-1978) was van 1946-1962 wethouder van Amsterdam op het gebied van onderwijs en cultuur.

24. (VRIESLAND, Victor van). SHERARD, Robert Harborough Bernard Shaw, Frank Harris & Oscar Wilde. With a Preface by Lord Alfred Douglas and an Additional Chapter by Hugh Kingsmill. London, T. Werner Laurie, 1937. Linnen met stofomslag. 320 p. 1e druk. Mooi bewaard gebleven exemplaar met zeer goed stofomslag, rug iets verbleekt en een of twee schadeplekjes.
€ 50
* Forse pil uit de omvangrijke bibliotheek van Victor van Vriesland, met zijn plaatsnummer in potlood op eerste schutblad.

25. (VRIESLAND, Victor). Rob GROENEWEGEN Weerloos tegenover alles. Het leven van Victor E. van Vriesland. Amsterdam/ Antwerpen, Atlas Contact, (2023). Karton. 592 p. Geïllustreerd. 1e druk.
€ 15
* Informatieve biografie met mooie afbeeldingen.

26. WAASDIJK, Albert van Handgeschreven brief aan ‘Waarde heer [Victor] van Vriesland’. 26,2 x 19,1 cm. Eén blad. Alleen recto. Gesigneerd ‘AlbertvWaasdijk’ en gedateerd ‘Rotterdam 27 Mei 1936’. 10 regels tekst.
€ 22
* Over een mogelijke uitgave van zijn hand in de reeks De Vrije Bladen, waarover hij niets meer heeft vernomen: ‘Het is merkwaardig, dat ik eerst drukproeven zal moeten ontvangen alvorens te kunnen weten welke vertellingen van mij gepubliceerd worden. Eerlijk gezegd, ben ik daar een weinig nieuwsgierig naar’. In 1937 verscheen Van Waasdijks Romantabletten als tweede aflevering van de veertiende jaargang DVB.

Waar gaan wij heen in december? Natuurlijk naar de antiquarenbeurs in mooi Mechelen, op 11, 12 en 13 december zoals altijd in het Cultuurcentrum gelegen tegenover de Sint Romboutskathedraal, dé blikvanger van de oude stad.

Een gratis kaartje kunt u hier aanmaken. Een voorblik kunt u werpen in de catalogus van de beurs, waar regelmatig iets wordt aangevuld door vele deelnemers, ook door ons. Deze boeken zijn nu al te koop, men hoeft er niet voor te wachten tot 11 december.