Nieuwsbrief 1062: Bram de Does

Bram de Does (1934-2015) werkte dertig jaar als typograaf voor Drukkerij Enschedé in Haarlem. Hij ontwierp twee nieuwe drukletters, de Trinité en de Lexicon en had ook een eigen private press: de Spectatorpers.

Uit alles blijkt dat hij een groot kunstenaar en vakman was met een grote drang tot perfectie, een echte liefhebber van zijn vak. Of, zoals hieronder bij Ariosto staat: hij leed aan ‘grafische verliefdheid’.

Dat geldt voor meer lezers van deze pagina’s, maar hij bezat een groot talent, smaak, kennis en een enorme werkkracht, hij wortelde in drukkerij Enschedé waar hij het Van Krimpen-elixir dronk. Monnikenwerk bracht de esthetiek en lichte elegantie voort die zijn werk steeds kenmerkt.

---

1. ARIOSTO, Ludovico Orlando Furioso. Eerste zang in de vertaling van Ike Cialona. Utrecht, Stichting De Roos, 1994. 17,5 x 9,5 cm. Karton. (4), 90 p. Typografie Bram de Does. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does in rood en zwart op een Victoria degelpers op Zerkall in een oplage van 175 genummerde exemplaren. Rug minimaal verkleurd.
Verkocht
* Verfijnde typografie voortkomend uit ‘grafische verliefdheid’ van de perfectionistische boekverzorger Bram de Does, een formulering uit het juryrapport van de 50 Best Verzorgde Boeken van 1994. Leeflang 145.

2. ARIOSTO, Ludovico Orlando Furioso. Eerste zang in de vertaling van Ike Cialona. Utrecht, Stichting De Roos, 1994. 17,5 x 9,5 cm. Karton. (4), 90 p. Typografie Bram de Does. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does in rood en zwart op een Victoria degelpers op Zerkall in een oplage van 175 genummerde exemplaren.
€ 60
* Ongenummerd exemplaar. Leeflang 145.

3. BRACHES, Ernst The Steadfast Tin Soldier of Joh. Enschedé en Zonen, Haarlem. Enschedé English-bodied Roman No. 6. Aartswoud/ Amsterdam, Spectatorpers/ Just Enschedé, 1992. Karton (Erik Schots). 46 p. Met de hand gezet uit de Enschedé English-bodied Roman No. 6 en de Enschedé Initials No. 7 en gedrukt op Zerkall Ivory door Bram de Does in rood, blauwgrijs en zwart in een oplage van 195 genummerde exemplaren. De schutbladen werden door De Does met de hand gemarmerd. 1e druk.
Verkocht
* Eén van de 55 Romeins genummerde exemplaren die niet in de handel kwamen. Verhandeling van Ernst Braches over de Schefferletter – waaruit dit boek ook gezet is. Dit lettertype werd door Johannes I Enschede anno 1766 opgevat als oorspronkelijk afkomstig uit de drukkerij van de vijftiende-eeuwse letterkunstenaar Peter Schoeffer van Gernsheim, die met Gutenberg en zijn zakenpartner Fust had samengewerkt. Je kunt de speurtocht van Braches naar de waarheid achter de letter opvatten als een detective waarin alle theorieën en mogelijkheden op een rij worden gezet, voor zover mogelijk geïllustreerd. Spannend, en zoals alle speurtochten, ontnuchterend.
De lezer wordt, al vorsende, bekendgemaakt met alle boeken die uit de Schefferletter gezet zijn (zie voor een voorbeeld nr. 75 in deze nieuwsbrief). Onderweg wordt hij bovendien prettig verpletterd met de geweldige, ingewikkelde, hyperesthetische en perfecte typografie van Bram de Does. Maar aan het eind blijkt: Scheffer is geen Schoeffer, en waar deze letter vandaan komt (Keulen, 15e eeuw? – dat zou kunnen), en daarom, bij gebrek aan beter, geeft Ernst Braches de Schefferletter het verwarrende, maar als je erover nadenkt rake epitheton van de standvastige tinnen soldaat uit het gelijknamige volwassenensprookje van H.C. Andersen. Oef! Wat een schitterend boek!

4. BRACHES, Ernst The Steadfast Tin Soldier of Joh. Enschedé en Zonen, Haarlem. Enschedé English-bodied Roman No. 6. Aartswoud/ Amsterdam, Spectatorpers/ Just Enschedé, 1992. Karton (Erik Schots). 46 p. Met de hand gezet uit de Enschedé English-bodied Roman No. 6 en de Enschedé Initials No. 7 en gedrukt op Zerkall Ivory door Bram de Does in rood, blauwgrijs en zwart in een oplage van 195 genummerde exemplaren. De schutbladen werden door De Does met de hand gemarmerd. 1e druk.
Verkocht
* Recensie-exemplaar voor Huib van Krimpen, met diens exlibris op de binnenzijde van het voorplat en met ‘hors commerce’ onder het colofon.
Los bijgevoegd: begeleidende brief van Just Enschedé aan Huib van Krimpen.

5. BRACHES, Ernst The Steadfast Tin Soldier of Joh. Enschedé en Zonen, Haarlem. Enschedé English-bodied Roman No. 6. Aartswoud/ Amsterdam, Spectatorpers/ Just Enschedé, 1992. Karton (Erik Schots). 46 p. Met de hand gezet uit de Enschedé English-bodied Roman No. 6 en de Enschedé Initials No. 7 en gedrukt op Zerkall Ivory door Bram de Does in rood, blauwgrijs en zwart in een oplage van 195 genummerde exemplaren. De schutbladen werden door De Does met de hand gemarmerd. 1e druk. Exemplaar met vlekjes op het voorplat.
Verkocht

6. CAFLISCH, Max Die Schriftfamilie Trinité. Overdruk uit Typografische Monatsblätter, afl. 6, 1994. 30 x 23 cm. Geniet. 10 (= 8) p. Geïllustreerd.
Verkocht

7. CAFLISCH, Max Lexicon, eine umfassende, viel versprechende Schriftfamilie. (Zaltbommel), The Enschedé Font Foundry, [2001]. 30 x 23 cm. Garenloos. 12 p. Geïllustreerd.
€ 20
* Mooi geïllustreerde en uitvoerig toegelichte uitgave over deze nieuwe letter, die gebruikt werd voor de Van Dale en voor de NRC.

8. DOES, Bram de Collectie van twaalf bladen zelfgemaakt stijfselmarmer. Diverse kleuren, patronen en formaten (ca. 20 x 30 cm). Sommige hebben aanwijzingen in pen op de achterkant (b.v. ‘met een borsteltochtstrip voor deuren bochtjes in de verf getrokken’).
Verkocht
* Met een handgeschreven brief van Bram de Does aan Will van Krimpen. 13 regels tekst. ‘hierbij een pot stijfsel om te proberen en een paar experimenten. (…) Nabehandeling met blanke echte bijenwas, verdund met een beetje echte terpentijn als het te dik mocht zijn, is aan te raden. Dat is bijna evenveel werk als het marmeren zelf, maar het beschermt wel goed tegen vocht en aanpakvlekken’.

9. (DOES, Bram de) Hommage aan Bram de Does. (Met 22 vriendenboekjes). (Haarlem, Lojen Deur Pers (coördinatie), 2007). Lichtblauw linnen overslagdoos met zilveren belettering (Erik Schots).
€ 100
* Prachtige, rijk gevulde vriendendoos, verschenen ter gelegenheid van de toekenning van de Laurens Janszoon Costerprijs 2007 aan drukker, typograaf en wereldberoemde letterontwerper Bram de Does. De Does (1934-2015) werkte dertig jaar als typograaf voor Drukkerij Enschedé in Haarlem. Hij ontwierp twee nieuwe drukletters, de Trinité en de Lexicon en had ook een eigen private press: de Spectatorpers. DIDM 28.
De doos bevat werk van 22 private-pressdrukkers (en een apart colofon met inhoudsopgave): voor het merendeel geheel met de hand vervaardigde, bibliofiele (ingenieuze) vouwbladen of boekjes, waarin – dat was de opdracht – uitsluitend gebruik is gemaakt van typografische ornamenten. De linnen doos met belettering in zilver en zwart werd met de hand gemaakt door de professionele boekbinder Erik Schots. In totaal werden er 175 exemplaren vervaardigd.
Deze doos bevat werk van Alex Barbaix, Peter Bekker (Koekanger Handpers), Jaap Binsbergen (Tussen Haakjes), Peter Duijff (De Eierland Pers), Saskia Eggink, Karel Gildemacher (De Hynsteblom), Martijn van de Griendt (Boekdrukatelier Het Y), Lodewijk de Groot (Cicero), Elze ter Harkel (De Vier Seizoenen), Piet Jacobs (Priegelpers), Dick Jalink (Kalamos Pers), Jan de Jong (De Buitenkant), Jan Keijser (Avalon Pers), Bubb Kuyper (Lojen Deur Pers), Rob Over de Linden (Ovira Linda), Hans Rombouts (Augustijn Pers), Ewald Spieker, Kees Thomassen (De Uitvreter), Doortje de Vries (Eikeldoorpers), Toon Wegner (Pro-Graph Pers), Pauline van Wensveen (Vette Venus Pers) en Johan de Zoete (The Rather Obscure Press).

10. DOES, Bram de Kaba ornament. Deel I. Vorm. Orvelte, Spectatorpers, 2002. Karton overtrokken met handgevormd Nepalees papier met rugetiket en blinddruk op voorplat (Erik Schots). 56 p. Met de hand gezet uit de Schefferletter en met Kaba-ornamenten en gedrukt door Bram de Does op Zerkall Bütten in een oplage van 175 genummerde exemplaren. De ornamenten zijn gedrukt in lichtblauw, lichtgroen en zachtrood. 1e druk.
Verkocht
* Dit is nummer III van de Romeins genummerde exemplaren, met onder het colofon een handgeschreven opdracht van de auteur-drukker: ‘voor Will van Krimpen/ 17.08.02 Bram de Does’. Will was de vrouw van Huib van Krimpen.
Een fantastisch boek dat begint als autobiografie van een gepassioneerde typograaf, waardoor de lezer naar binnen gezogen wordt – en dan verandert het geleidelijk in een hyper-esthetische en behoorlijk technische uitleg van het denkproces achter het kubusornament dat zoveel verschillende ontwerpen mogelijk maakt.

11. DOES, Bram de Kaba-ornament. [Amsterdam], (De Buitenkant, 2005). Ingenaaid. (16) p. Gezet uit de Trinité 2 en gedrukt in een oplage van 500 exemplaren.
€ 15
* Voorproefje van de monumentale uitgave over het Kaba-ornament. Koppermaandaguitgave, aangeboden door Uitgeverij De Buitenkant, Zetterij Chang Chi Lan-Ying, Offsetdrukkerij Jan de Jong en Bram de Does. Varianten van het door Bram de Does ontworpen grafisch ornament in kleuren, met ontwerptekeningen, feestelijk voorafgetrompetterd met een sonnet van Jan Kal.

12. DOES, Bram de Kaba-ornament. Experimenten met een typografisch ornamentje en zijn spiegelbeeld in vignetten, randen en partonen, door Bram de Does. Experiments with a typographical ornament and its mirror image in vignettes, borders and patterns, by Bram de Does. Amsterdam, De Buitenkant, 2006. Karton. 504 p. Zeer rijk geïllustreerd. 1e druk.
Verkocht
* Gesigneerd door Bram de Does op de Franse titel en door hem gedateerd ‘28.09.06’. Tweetalige (en volumineuze) editie.

13. DOES, Bram de Koppermaandaguitgave met Kaba-ornamenten. Amsterdam, De Buitenkant, 2016. Uitvouwblad op dun papier (43 x 30 cm) en kaart met toelichting.
€ 20
* Koppermaandaguitgave 2016, ter herinnering aan Bram de Does (1934-2015).

14. DOES, Bram de Korte cursus esthetiek, techniek en logica in zetwerk. Ingeleid door Mathieu Lommen. Amsterdam, (Adriaan de Jonge), 2002. Ingenaaid met stofomslag. 24 p. Gedrukt in een oplage van 300 exemplaren. 1e druk.
Verkocht
* Jaarwisselingsgeschenk 2002-2003.

15. (DOES, Bram de) De kunstprijzen Amsterdam 1991. Amsterdam, Stichting Amsterdams Fonds voor de Kunst, 1991. Ingenaaid. 48 p.
€ 20
* De H.N. Werkmanprijs werd in 1991 toegekend aan Bram de Does.

16. DOES, Bram de Lexicon. (Zaltbommel, Enschedé, 1997). Ingenaaid. (32) p.
Verkocht
* Letterproef van de Lexicon. De gebruikte teksten behelzen deels fragmenten uit Orlando Furioso van Ariosto, in de vertaling van Ike Cialona.

17. DOES, Bram de Menu en wijnetiket. 1987. Vouwblad en plano, met de hand gezet en gedrukt in rood en zwart in een ongetwijfeld beperkte oplage.
Verkocht
* Het diner werd gehouden ter gelegenheid van de opheffing (?) van het KA Theater in theater De Suikerhof in Amsterdam. De wijn (‘Domain Don Lolo’) bestaat niet en de gerechten waren creatief (‘Tranche Mishima met Bouffons uit de kruik, sauce au bois dormant met pinokkioneusjes’).
‘Aangeboden door Just Enschedé, gezet uit de Parmezaanse Bodoni en gedrukt bij de Spectatorpers in Aartswoud’.

18. (DOES, Bram de) Nieuwe letters. Een documentaire over leven en werk van Bram de Does en actuele Nederlandse letterontwerpen en typografie. [Woudrichem], Coraline Korevaar, [2003]. 10,2 x 7,2 cm. Cahiersteek. Gezet uit de Trinité Roman Wide 2 8,5/11 en geprint in een oplage van slechts 25 exemplaren.
€ 80
* ‘Een kleinood voor de leden van de stichting ‘Nieuwe letters’ van Otto de Fijter & Coraline Korevaar‘. Geprint, maar een mooi miniboekje!

19. DOES, Bram de Prospectus voor het tijdschrift ‘De Spectator’. Amsterdam, April 1961. 38 x 26,5 cm. Plano. Met de hand gezet en gedrukt in rood en zwart. Horizontaal gevouwen.
Verkocht
* Toen Bram de Does een paar jaar bij Enschedé werkte vatte hij, zesentwintig jaar oud, het plan op om met zijn schoolvriend Gerard van Beusekom een eigen tijdschrift te beginnen, De Spectator geheten. Er werd een plechtig ogend prospectus gedrukt met een uitvoerige beginselverklaring en aandachtspunten als ‘Revival van de Jugendstil?’, ‘Aspecten van de humor’ en ‘Zweden’, maar van het tijdschrift zelf is niet éen aflevering verschenen. Wel is de naam van het tijdschrift bewaard gebleven in de Spectatorpers!
Het blad zou geen advertenties opnemen, de inkomsten zouden uitsluitend bestaan uit abonnementsgelden. Er was dan ook een geniale manier bedacht om kosten te besparen: ‘Wat de technische kant betreft zal dit lukken doordat de redactie in staat is het blad zelf te zetten en te drukken. Het zetten geschiedt met de hand uit de Romanée’.

20. DOES, Bram de Romanée en Trinité. Historisch origineel en systematisch slordig. Amsterdam/ Aartswoud, De Buitenkant/ Spectatorpers, 1991. Karton, overtrokken met een halve eeuw oud register marbré, bedrukt met Kaba-ornamenten (Binderij Van Waarden). Gedrukt op Zerkall in een oplage van 530 exemplaren. 1e druk. Rug licht verbruind.
€ 60
* Exemplaar met handgeschreven opdracht van de auteur-drukker: ‘voor Harry Sierman/ 1.6.91/ Bram de Does’.

21. DOES, Bram de Romanée en Trinité. Historisch origineel en systematisch slordig. Amsterdam/ Aartswoud, De Buitenkant/ Spectatorpers, 1991. Karton, overtrokken met een halve eeuw oud register marbré, bedrukt met Kaba-ornamenten (Binderij Van Waarden). Gedrukt op Zerkall in een oplage van 530 exemplaren. 1e druk.
Verkocht
* Gesigneerd door de auteur-drukker op de Franse titel: ‘Bram de Does’. Het tekstgedeelte werd met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does, de Trinitévoorbeelden werden in offset gedrukt door Jan de Jong.

22. DOES, Bram de Romanée en Trinité. Historisch origineel en systematisch slordig. Amsterdam/ Aartswoud, De Buitenkant/ Spectatorpers, 1991. Karton, overtrokken met een halve eeuw oud register marbré, bedrukt met Kaba-ornamenten (Binderij Van Waarden). Gedrukt op Zerkall in een oplage van 530 exemplaren. 1e druk. Kop wat vuil, gaatje in de rug.
Verkocht
* Uit de bibliotheek van Huib van Krimpen, met diens exlibris op de binnenzijde van het voorplat.
Bijgevoegd: uitnodiging voor de presentatie van het boek, gestuurd naar Huib en Will van Krimpen.

23. DOES, Bram de Romanée en Trinité. Historisch origineel en systematisch slordig. Amsterdam/ Aartswoud, De Buitenkant/ Spectatorpers, 1991. Karton, overtrokken met een halve eeuw oud register marbré, bedrukt met Kaba-ornamenten (Binderij Van Waarden). Gedrukt op Zerkall in een oplage van 530 exemplaren. 1e druk.
Verkocht
* Het tekstgedeelte werd met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does, de Trinitévoorbeelden werden in offset gedrukt door Jan de Jong. Mooi exemplaar.

24. DOES, Bram de Trinité & Lexicon. The typefaces designed by Bram de Does. Orvelte/ Amsterdam, Spectatorpers/ De Buitenkant, 1993. Karton. Oplage 750 exemplaren. 120 p. 1e druk.
Verkocht
* Degelijke en zeer precieze uitgave over de totstandkoming van de twee lettertypes met veel details, onder meer over de technische ontwikkeling tussen de jaren van Trinité (rond 1980) en die van Lexicon (rond 1990). Het is een heel persoonlijk boek waarin de auteur zichzelf niet spaart, maar uitvoerig zijn beweegredenen en bijbehorende karaktertrekken belicht.

25. DOES, Bram de Trinité 1,2,3. Bussigny/ Lausanne, Asa, 1982. Geniet. 24 p.
€ 20
* Letterproef van de door Bram de Does ontworpen Trinité. Drietalige uitgave. Zie Lane-Lommen 184.
Bijgevoegd: Trinité: een nieuw lettertype. Eén blad gevergeerd papier.
* Overdruk uit JEZ-pers afl. 6, 1982, Personeelsblad van Joh. Enschedé en Zonen.

26. (DOES, Bram de) Zes originele kleurenfoto’s van de presentatie van ‘Fleischmann on punchcutting’. 1994.
Verkocht
* Editeur Frans A. Janssen krijgt het eerste exemplaar overhandigd door Bram de Does. We zien op de foto’s verder onder meer Huib van Krimpen en Nol Sanders.

27. (DOES, Bram de). LETTERGIETERIJ JOH. ENSCHEDÉ & ZONEN Spectrum, Romulus, Lutetia, Romanee, Open Kapitalen, Bembo, Perpetua, Times, Baskerville, Bodoni, Falstaff, Cheops, Gill, Spartan, Marina, Bavo, Houtsnee. Haarlem, Lettergieterij Joh. Enschedé & Zonen, [ca. 1959]. 29 x 14 cm. Original folding wrappers (Ingres paper). 96 p. Ingenaaid met flappen (Ingres-papier). 96 p. Rijk geïllustreerd. 1e druk. Blauw omslag deels iets verbleekt.
€ 35
* Deze zeer verticale letterproef is met veel fantasie ontworpen door Bram de Does, een van zijn vroege werken. Lane-Lommen 80.

28. (DOES, Bram de). LOMMEN, Mathieu Bram de Does. Catalogus bij de tentoonstelling van zijn letterontwerpen, grafische ontwerpen & ornamentiek. Amsterdam, Universiteitsbibliotheek, 1999. Ingenaaid met stofomslag. 28 p. Geïllustreerd.
€ 25

29. EKKART, Rudolf E.O., en Huib van KRIMPEN Roswitha Quadflieg. 1973 Raamin Presse 1983. Haarlem, Joh. Enschedé en Zonen, (1984). Ingenaaid. 48 p. Geïllustreerd. Boekverzorging Bram de Does. Enkele minimale vlekjes op voorplat.
€ 20
* Elegant boek over de boekkunstenaar Roswitha Quadflieg en haar hoogst verfijnde Duitse bibliofiele pers, de Raamin Presse.

30. (ENSCHEDÉ) Adieu Lettergieterij Enschedé. Het einde van een bijna 250-jarig bestaan alfabetisch betreurd door 26 medewerkers: de oprichter, vormgevers, de laatste stempelsnijders, directeuren, stagiairs, letterontwerpers, chefs en andere betrokkenen. Aartswoud, Spectatorpers, 1993. Ingenaaid. (40) p. Met de hand gezet uit de Emergo en Open Rosart Initialen en gedrukt door Bram de Does in bruin en zwart in een oplage van 90 exemplaren. Gebrocheerd door Bram de Does. 1e druk.
Verkocht
* Bloedmooi vormgegeven boek over het einde van de lettergieterij, waarin betrokkenen herinneringen ophalen, onder anderen Bram de Does, Henk Drost, drie leden van de familie Enschedé, Sem Hartz, Piet Jacobs, Gerard Unger en Pieter Wetselaar.

31. (ENSCHEDÉ) Adieu Lettergieterij Enschedé. Het einde van een bijna 250-jarig bestaan alfabetisch betreurd door 26 medewerkers: de oprichter, vormgevers, de laate stempelsnijders, directeuren, stagiairs, letterontwerpers, chefs en andere betrokkenen. Aartswoud, Spectatorpers, 1993. Ingenaaid. (40) p. Met de hand gezet uit de Emergo en Open Rosart Initialen en gedrukt door Bram de Does in bruin en zwart in een oplage van 90 exemplaren. Gebrocheerd door Bram de Does. 1e druk.
Verkocht
* Eén van de 32 op naam gedrukte exemplaren voor de auteurs. Bloedmooi vormgegeven boek over het einde van de lettergieterij, waarin betrokkenen herinneringen ophalen, onder anderen Bram de Does, Henk Drost, drie leden van de familie Enschedé, Sem Hartz, Piet Jacobs, Gerard Unger en Pieter Wetselaar.

32. ENSCHEDÉ & ZONEN, Joh. Kerst- en nieuwjaarswens. Haarlem, Joh. Enschedé en Zonen, [1983]. Vouwblad.
Verkocht
* Reproduktie van een achttiende eeuwse kaart van de Haarlemmerhout. Kerst- en nieuwjaarswens van de firma Enschedé, gesigneerd door Bram de Does, Henk Drost, Dirk Jan Enschedé, Just Enschedé,  Gonne Flipse, Maurits Enschedé? en Niek Smaal?

33. (ENSCHEDÉ, Jan Willem) (Gelegenheidsdrukwerkje). [Spectatorpers], (2001). 10,1 x 15,1 cm. Met de hand gezet uit de Cancelleresca Bastarda en Kaba-ornamenten in een ongetwijfeld beperkte oplage.
Verkocht
* Citaten van Thomas a Kempis en uit Prediker. ‘Twee adviezen voor een gepensioneerde, gedrukt voor Jan Willem Enschedé door Bram de Does’.

34. (ENSCHEDÉ, Jan Willem) (Gelegenheidsdrukwerkje). [Spectatorpers], (2001). 10,1 x 15,1 cm. Met de hand gezet uit de Cancelleresca Bastarda en Kaba-ornamenten in een ongetwijfeld beperkte oplage.
Verkocht
* Met op de achterzijde een handgeschreven briefje van Bram de Does aan Will (van Krimpen), een hartelijk bericht van zes regels.
Citaten van Thomas a Kempis en uit Prediker. ‘Twee adviezen voor een gepensioneerde, gedrukt voor Jan Willem Enschedé door Bram de Does’.

35. (FLEISCHMAN, Johann Michael) Fleischman on punchcutting. Edited by Frans A. Janssen. Aartswoud, Spectatorpers, 1994. Karton. 64 p. Met de hand gezet uit de Fleischman nr. 65 romein, de nr. 66 cursief en met Rosart initialen en gedrukt op Zerkall Ivory in rood, bruin en zwart door Bram de Does in een oplage van 230 genummerde exemplaren.
Verkocht
* Dit is een van de 55 Romeins genummerde exemplaren die buiten de handel bleven. Majestueuze uitgave met een uitvoerige inleiding en toelichting door Frans Janssen in het Engels, naar aanleiding van de vondst van het manuscript van de 18e-eeuwse stempelsnijder Fleischman. De tekst is in het Engels vertaald, maar gelukkig ook in het (aandoenlijk gespeld) oorspronkelijk Nederlands opgenomen, en achterin geïllustreerd met een letterproef van de gebruikte Fleischman-typen (let ook op de fantastische cursieve ampersands!).
Indrukwekkend ingewikkelde typografie en zetwerk van Bram de Does: ‘In order to set the text the pages of C. Gerretson, Geschiedenis der ‘Koninklijke’ (1932) had to be distributed’ – dat is een immens dik boek (en een vanwege zijn omvang gehate winkeldochter) waarvan het een wonder is dat het zetsel 60 jaar lang was bewaard.

36. (FLEISCHMAN, Johann Michael) Fleischman on punchcutting. Edited by Frans A. Janssen. Aartswoud, Spectatorpers, 1994. Karton. 64 p. Met de hand gezet uit de Fleischman nr. 65 romein, de nr. 66 cursief en met Rosart initialen en gedrukt op Zerkall Ivory in rood, bruin en zwart door Bram de Does in een oplage van 230 genummerde exemplaren.
Verkocht
* Ongenummerd exemplaar met onderaan het colofon in het handschrift van Bram de Does: ‘voor Huib & Will van Krimpen’. De uitvoering is gelijk aan het vorige boek.

37. GERLACH, Eva Kooi. (Met een Aantekening door Gert Jan Hemmink). Amstelveen, AMO, 1987. Ingenaaid met omslag van Zaans bord, vervaardigd uit spijkerbroeken. (2), 18 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does in een oplage van 40 door de auteur genummerde en gesigneerde exemplaren. 1e druk. Omslag langs randen licht verkleurd (als altijd).
€ 75
* Eén van de 30 Arabisch genummerde, op Immortal Fire gedrukte exemplaren. Vijf gedichten over dieren, van pad tot leeuw. AMO 40.

38. GOETHE, J.W. von Über allen Gipfeln. Spectatorpers, 2003. 24,5 x 16,3 cm. Plano. Irisdruk. Met de hand gezet uit de Rosart 786 en Kaba-ornamenten en gedrukt door Bram de Does in een ongetwijfeld geringe oplage.
Verkocht
* Gedrukt voor de presentatie van Mathieu Lommens boek Bram de Does, letterontwerper & typograaf.

39. GROENENDAAL, Paul 33 gedichten. Leiden/ Aartswoud, eigen beheer/ Spectatorpers, 1994. Ingenaaid met een omslag van handgemaakt Nepalees papier (Erik Schots). 52 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does op Zerkall vergé in een oplage van 100 door de auteur genummerde en gesigneerde exemplaren. 1e druk. Klein gaatje in de rug.
€ 45
* Dit exemplaar is niet genummerd of gesigneerd. 33 gedichten, typografisch prachtig verzorgd door Bram de Does.

40. HADRIANUS JUNIUS Batavia (fragment). (Met een vertaling door A. van der Linde). (Spectatorpers, 2007). Vouwblad, garenloos geplakt in omslag. Met de hand gezet uit diverse letters en kaba-ornamenten en gedrukt in groen, rood en zwart door Bram de Does in een oplage van 165 exemplaren.
€ 45
* Uitgave ter gelegenheid van de Laurens Janszoon Costerprijs 2007, die werd toegekend aan Bram de Does. Op de voorkant zien we de boom waar volgens de overlevering Coster zijn letters uit sneed – opgebouwd uit Brams kubuselementen. Hadrianus Junius’ Batavia is de eerste bron van de Costerlegende.
Bijgevoegd: (Bubb KUYPER en Nop MAAS (red.)). Bram de Does. Laurens Janszoon Costerprijs 2007. Haarlem, Stichting Laurens Janszoon Coster, 2007. Ingenaaid. 56 p. Geïllustreerd. 1e druk.
* Bevat bijdragen van o.a. Just Enschedé, Frans A. Janssen, Jan de Jong en Niek Smaal.
En: Uitnodiging voor de uitreiking van de Laurens Janszoon Costerprijs aan Bram de Does.

41. HANLO, Jan Acht gedichten – in het engels. Haarlem, Houtpers, 1986. Ingenaaid met omslag. 16 p. Gezet door Niek Smaal en gedrukt door Bram de Does in een oplage van 175 genummerde exemplaren. 1e druk.
€ 20

42. HANLO, Jan Het gedroomde stukje. Haarlem, Houtpers, 1983. Cahiersteek. Met de hand gezet uit de Baskerville en gedrukt door Bram de Does en Niek Smaal in een oplage van 150 exemplaren.
Verkocht
* Koppermaandaguitgave.

43. HARTZ, S.L. Essays. Aartswoud/ Amsterdam, Spectator Pers/ Serif Pers/ Klein Kapitaal, 1992. Karton. 48 p. Gezet uit o.a. de Emergo en met de hand gedrukt door Bram de Does in een oplage van 510 exemplaren. 1e druk.
€ 45
* Kernachtige, haarscherpe en nog altijd zeer leesbare juweeltjes over onder anderen De Roos en Van Krimpen, en een overzicht van de letters die Hartz heeft ontworpen – onder meer de letter Juliana. Speciaal voor deze uitgave werd een pagina uit een met dit type gezette pocket ontzuurd om er veilig ingeplakt te worden.
Een verbruind exemplaar is te bekomen voor 30 euro.

44. HARTZ, S.L. Essays. (Gesigneerd door vier betrokkenen). Aartswoud/ Amsterdam, Spectator Pers/ Serif Pers/ Klein Kapitaal, 1992. Karton. 48 p. Gezet uit o.a. de Emergo en met de hand gedrukt door Bram de Does in een oplage van 510 exemplaren. 1e druk.
€ 125
* Exemplaar dat door vier betrokkenen werd gesigneerd onder het colofon: Bram de Does, Erik Schots, Mathieu Lommen en Sem Hartz. De laatste schreef er nog bij: ‘Uit een gezamelijk/ verleden’.

45. HARTZ, S.L. Essays. (Met handgeschreven opdracht van Bram de Does en Sem Hartz). Aartswoud/ Amsterdam, Spectator Pers/ Serif Pers/ Klein Kapitaal, 1992. Karton. 48 p. Gezet uit o.a. de Emergo en met de hand gedrukt door Bram de Does in een oplage van 510 exemplaren. 1e druk.
€ 125
* Exemplaar met hartelijke opdrachten onder het colofon: ‘voor Piet Jacobs/ met dank/ 28.1.1992/ Bram de Does’ en ‘een dankbare/ SemHartz’. Jacobs was een van de opvolgers van dit illustere tweetal bij Enschedé, die de traditie van letter graveren en gieten wist voort te zetten en de traditie bewaarde. Ook is hij (nog altijd) een respectabele margedrukker.

46. HARTZ, S.L. Essays. (1/35 luxe-exemplaren). Aartswoud/ Amsterdam, Spectator Pers/ Serif Pers/ Klein Kapitaal, 1992. Verguld halfperkament. 48 p. Gezet uit o.a. de Emergo en met de hand gedrukt door Bram de Does in een oplage van 510 exemplaren. 1e druk.
€ 350
* Dit is éen van de 35 door De Does genummerde luxe-exemplaren die door Erik Schots in halfperkament werden gebonden.

46 a. HARTZHEIM, Hans De grote meester en de tienduizend loden lettertjes. (Den Haag, Reliëf- en handelsdrukkerij De Kroon), 1987. 42 x 30 cm. Cahiersteek in bedrukt cellofaan omslag. Typografie en illustraties van Hans Hartzheim. Fotografisch gezet uit de Trinité Roman Wide 3 en gedrukt op 220 grams Conqueror Bond vergé on een oplage van 300 exemplaren.
Verkocht
* ‘Kroonsteentjes is een serie kleine uitgaven van BV Reliëf en Handelsdrukkerij De Kroon Den Haag, die bedoeld zijn om als zodanig het contact tussen de relaties en de drukkerij te vergemakkelijken. Vier maal per jaar kan een drukwerkje tegemoet worden gezien. Samen zullen zij, naar wij verwachten, een gevarieerd beeld geven van onze druktechnische mogelijkheden’.
Dit is by far de grootste van alle Kroonsteentjes, een volwassen verhaal met illustraties geschreven door de directeur van Reliëf- en handelsdrukkerij De Kroon.
Bijgevoegd: Begeleidend schrijven met toelichting en informatie.
En: bedrukt postzegelzakje met vijf loden letters,”als herinnering aan het ‘loden-lettertijdperk'”.
Kroonsteentjes 25.

47. (JONG, Frans de) (Gelegenheidsdrukwerkje van Bram de Does). [Spectatorpers], (2001). 10,5 x 14,9 cm. Met de hand gezet uit een heel kleine Cancelleresca Bastarda en Kaba-ornamenten in een ongetwijfeld beperkte oplage.
Verkocht
* Citaten van o.a. Pythagoras. “Gedrukt voor de tachtigste verjaardag van Frans de Jong, de ‘drukpersschilder'”.

48. (JONG, Frans de) (Gelegenheidsdrukwerkje van Bram de Does). [Spectatorpers], (2001). 10,5 x 14,9 cm. Met de hand gezet uit een heel kleine Cancelleresca Bastarda en Kaba-ornamenten in een ongetwijfeld beperkte oplage.
Verkocht
* Met op de achterzijde een handgeschreven briefje van Bram de Does aan de Stichting Museum Enschedé.
Inventief!

49. (KELLENDONK, Frans). BRACHES, Ernst Uit de stilte. Amsterdam, De Buitenkant, 2004. Ingenaaid (omslagontwerp Bram de Does). 28 p. Gedrukt in een oplage van 225 exemplaren. 1e druk.
Verkocht
* Prachtig portret van Frans Kellendonk, geschreven in de vorm van een rondgang door diens bibliotheek. Bantammerreeks nr. 2.

50. KEMP, Pierre An English alfabet. Twenty-six poems, translated from the Dutch by Fred van Leeuwen. Amsterdam, De Spectatorpers, 1961. Linnen. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does en Gerard van Beusekom in een oplage van 110 genummerde en door de dichter gesigneerde exemplaren. 1e druk.
Verkocht
* Eerste en lange tijd enige uitgave van De Spectatorpers. Het zou nog 25 jaar duren voordat letterontwerper Bram de Does weer een boek aan zijn pers zou ontlokken.
Bijgevoegd: handgedrukt prospectus van deze uitgave.

51. KEMP, Pierre De incomplete luisteraar. De sieraden. Amsterdam, Van Oorschot, 1961. Linnen met (rond rug verschoten) stofomslag. 200 p. 1e druk.
Verkocht
* Exemplaar met handgeschreven opdracht van de dichter op de Franse titel: ‘Voor/ Bram de Does/ bij de kennismaking/ op mijn 75e verjaardag/ van/ Pierre Kemp/ Maastricht, 1 december 1961’.
Bram de Does had ter gelegenheid van diezelfde 75e verjaardag van Kemp even daarvoor de eerste uitgave van zijn Spectatorpers doen verschijnen, Pierre Kemps An English Alphabet, het vorige nummer in deze nieuwsbrief.

52. KEMP, Pierre Vijf gedichten uit ‘De incomplete luisteraar’. Gedrukt voor Henk Drost bij zijn afscheid van Joh. Enschedé en Zonen 1 oktober 1990. Aartswoud, Spectatorpers, 1990. Cahiersteek in omslag van Zaans Bord. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt op Caractère en Zaans Bord door Bram de Does in een oplage van slechts tien exemplaren. Rond de rug iets verbruind.
Verkocht
* De helft van de oplage, vijf exemplaren, was bestemd voor Henk Drost, de laatste lettersnijder van drukkerij Enschedé, die in 1990 met de vut ging. In het handschrift van De Does staat onder het colofon ‘drukkers exemplaar’.
De vijf gedichten gaan alle over letters, zoals ‘Letter-meubilair’ en ‘Raad van Alfabet’.

53. KEMP, Pierre Vissen. Amsterdam, Serifpers, 1986. Cahiersteek (vouwblad in blind omslag). Met de hand gezet en gedrukt door Constance en Mathieu Lommen op een pers van Bram de Does in Aartswoud in een oplage van 100 exemplaren.
Verkocht
* Subliem drukwerkje, gaaf, als nieuw.

54. KOKSMA, Jorjos Panajia Myrtidiotissa. Een verhaal van het eiland Kythira opgetekend door Jorjos Koksma en bewerkt door Ton Lagerweij. (Met een ingeplakte kleurenfoto van de ikoon in het klooster Panajia Myrtidiotissa op Kythira). Aartswoud, Spectatorpers, 1989. Ingenaaid. 24 p. Met de hand gezet door Bram de Does, Cor Heijnes en Ton Lagerweij uit de Romanée en gedrukt in een oplage van 100 genummerde exemplaren. 1e druk.
Verkocht

55. KOOTEN, Kees van Van de Hoge. (Originele drukproef). Amstelveen, AMO, 1986. 27,7 x 18,9 cm. Losbladig. 24 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does. Op een blanco omslag schreef de uitgever in potlood: ‘[afgekeurde editie]/ [bestaat in 1 ex!]/ [dit]’.
Verkocht
* Drukproef op ander papier. In de proef staat nog een zetfout, die in de uiteindelijke uitgave is rechtgezet. Drukproef van AMO 20.
Bijgevoegd: Drukproef van het colofon op houthoudend papier, met daarop ook vijf proefjes van de tenaamstelling in druk (‘Dit is nummer I voor…’ etc.).
Tevens: Twee losse omslagen van de ingenaaide uitgave.

56. (KRIMPEN, Jan van). HEFTING, Paul Een zwierige eenvoud. De cijferzegels van Jan van Krimpen. (Met 9 ingeplakte postzegels). Haarlem/ Aartswoud, Houtpers/ Spectatorpers, 1986. Ingenaaid met stofomslag. 32 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt in rood en zwart in een oplage van 175 genummerde exemplaren. 1e druk.
Verkocht
* Zwierige productie van Bram de Does en Niek Smaal over de sublieme postzegelreeks.

57. (KRIMPEN, Jan van). HEFTING, Paul Een zwierige eenvoud. De cijferzegels van Jan van Krimpen. (Met 9 ingeplakte postzegels). Haarlem/ Aartswoud, Houtpers/ Spectatorpers, 1986. Karton met stofomslag (Erik Schots). 32 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt in rood en zwart in een oplage van 175 genummerde exemplaren. 1e druk.
Verkocht
* Dit is een van de 60 door Erik Schots gebonden luxe-exemplaren, eveneens met de fraaie zegel van 2 1/2 cent over de band gedrapeerd. Maar het is een speciaal exemplaar, met onder het colofon in het handschrift van Bram de Does ‘H.C./ voor Huib van Krimpen/ 18.2.87/ Paul/ Niek/ Bram’. Zwierige productie van Bram de Does en Niek Smaal over de sublieme postzegelreeks.

57 a. KRIMPEN, Jan van A letter to Philip Hofer on certain problems connected with the mechanical cutting of punches. A facsimile reproduction with an introduction and commentary by John Dreyfus. Cambridge (USA)-Boston, Harvard College Library-David Godine, 1972. 26 x 18 cm. Tweekleurig karton (met monogram naar ontwerp van J. van Krimpen in goud) met stofomslag. 104 p. Gezet uit de Spectrum en gedrukt door Joh. Enschedé & Zonen in zwart en paars op lichtblauw papier dat speciaal voor dit boek is gemaakt door de fa. Schut te Heelsum, in een oplage van 2000 exemplaren. Typografie Bram de Does en S.L. Hartz. Omslag wat verkleurd en niet helemaal vlekkeloos.
€ 45
* Present-exemplaar met ingeplakte presentatiekaart, in drie kleuren bedrukt, in druk getekend door David R. Godine met het jaar 1971. Uit de boeken van Huib van Krimpen.

58. KROL, Gerrit Het dagelijkse leven. [1985]. Vouwblad. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt op papier van Schut uit Heelsum door Bram de Does op een pers van Piet Jacobs in Haarlem in een oplage van 95 exemplaren.
Verkocht
* 90 exemplaren van dit vouwblad waren bestemd voor Een doos die eenmaal open nooit meer dicht, een drukkersproject van De Blauwe Scheen.
Dit is éen van de slechts vijf exemplaren daarbuiten.

59. LEEFLANG, Chris Honderdvijfentwintig Rozen. Een vleugje geschiedenis, wat belevenissen en overpeinzingen door Chr. Leeflang bij het verschijnen van de 125ste uitgave van de Stichting De Roos. (Utrecht, Stichting De Roos,) 1983. Ingenaaid. 48 p. Typografie Bram de Does. Gedrukt in een oplage van 175 genummerde exemplaren en een aantal ongenummerde exemplaren.
€ 15
* Leuk boek vol herinneringen, o.a. aan Carel Gerretson (Geerten Gossaert) en M.C. Escher. Mooi, genummerd exemplaar.

60. (LEEFLANG, Chris) Omzien in dankbaarheid. Interview van Thomas Rap met Chris Leeflang voor de Vara Radio, over De Roos, Broese, CPNB en andere aspecten van zijn leven op 31 augustus 1983. Zonder plaats of uitgever, (1984). Ingenaaid. 20 p. Gedrukt in een oplage van 250 genummerde en door Leeflang gesigneerde exemplaren.
€ 10
* Uitgave ter gelegenheid van de tachtigste verjaardag van de oprichter en uitgever van Stichting De Roos, tevens bedenker van het Boekenbal (1903-1994). Mooi door Bram de Does vormgegeven boekje, gezet uit de Trinité.

61. LOMMEN, Mathieu, & Peter VERHEUL Dutch Alphabets. New Examples of Writing & Lettering. Amsterdam, De Buitenkant Publishers, 2016. Oblong 24 x 33 cm. Halflinnen portfolio met striksluiting. 46 letterproeven in kleuren op losse bladen stevig papier met een losse Engelstalige toelichting (8 p., geniet). Gedrukt in 225 genummerde exemplaren. 1e druk. Zeer gaaf.
Verkocht
* Geweldig project van letterontwerpen, geïnspireerd door Gerrit Noordzij en Bram de Does. Met bijdragen van velerlei ontwerpers en ontwerpcollectieven, ook buitenlandse wanneer ze een typografische opleiding hier te lande hebben genoten. Bekende (Fransje Berserik, Frank Blokland, Erik van Blokland, Max Kisman, Lida Kindersley, Noordzij zelf, Krista Radoeva, Florian Schick, Joost Swarte, Gerard Unger en Peter Verheul) evengoed als onbekende. Praktische, maar ook bizarre, sierige en onherkenbare lettertypen. Groot bladergenot gegarandeerd.

62. MANN, Thomas Tristan. Eine Novelle. Amsterdam, Phoenix Editions, 1983. 25 x 16 cm. Halfperkament, de platten bekleed met grove Thai-Eri-zijde. 66 p. In het Duits. Gedrukt bij Joh. Enschede & Zonen in Haarlem met de Trinité roman wide 3, ontworpen door Bram de Does. Redactie G.A. von Winter. Typografie Karina Meister. Als frontispice dient een bladzijde uit de originele partituur van Tristan und Isolde. Gedrukt in 125 genummerde exemplaren. Zeer mooi exemplaar.
Verkocht
* Een van 35 luxe-exemplaren, gedrukt op Saunders Creamlaid Bookpaper met elegante bleekviolette boekband. Eerste toepassing van de Trinité roman wide 3 van Bram de Does. Typografisch verzorgd door Karina Meister, gezet bij Enschedé, gedrukt door Jan de Jong en gebonden door Binderij Phoenix. Wat wil men meer!

63. MANN, Thomas Tristan. Eine Novelle. Amsterdam, Phoenix Editions, 1983. 25 x 16 cm. Karton (stijfselpapier; Binderij Phoenix). 66 p. Gezet uit de Trinité en gedrukt in een oplage van 125 genummerde exemplaren. Geheel in het Duits. Redactie G.A. von Winter. Typografie Karina Meister. Frontispice: een blad uit de originele partituur van Tristan und Isolde. Gedrukt in 125 genummerde exemplaren. Dit is een van de 90 op Zerkall Bütten-Werkdruckpapier. Klein vlekje op het rugetiket, verder een mooi exemplaar.
Verkocht
* Genummerd exemplaar, maar het nummer (63) is keurig doorgestreept! Eerste toepassing van de Trinité roman wide 3 van Bram de Does. Typografisch verzorgd door Karina Meister, gezet bij Enschedé, gedrukt door Jan de Jong en gebonden door Binderij Phoenix.

64. (MINCO, Marga). VOETEN, Jessica Marga Minco & Het bittere kruid 1957-1987. Een kleine documentaire. (Amsterdam, Bert Bakker, 1987). Ingenaaid (door Binderij Phoenix). 40 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does in twee kleuren op Zerkall vergé in een oplage van slechts 24 exemplaren. 1e druk.
€ 250
* Met handgeschreven opdracht van de drukker onder het colofon: ‘Drukproef voor Will van Krimpen/ 23-10-1987’.
Bijgevoegd: de ‘gewone’ uitgave van deze titel, verschenen als jaarwisselingsgeschenk van Bert Bakker in een oplage van 550 exemplaren.

65. MOORE, Marianne Poetry. (Aartswoud), [Spectatorpers], (1988). Oblong. Vouwblad. Met de hand gezet (met Kaba-ornamenten in bruin en groen) en gedrukt in een ongetwijfeld beperkte oplage.
€ 30
* ‘Gedrukt te Aartswoud voor Constance van den Hil, Mathieu Lommen, Nora en Bram de Does. Koppermaandag 1988’.

66. NABOKOV, Vladimir Carrousel. Laughter and Dreams. Painted Wood. The Russian Song. Introductory note by Dmitri Nabokov. Aartswoud, Spectatorpers, 1987. 18,5 x 11,5 cm. Karton (Erik Schots). 32 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt op Zerkall door Bram de Does in een oplage van 150 genummerde exemplaren. 2e druk. Band iets verkleurd.
€ 175
* Eén van de 40 Romeins genummerde exemplaren die werden gebonden door Erik Schots. Twee prozateksten en een gedicht uit 1923, die sindsdien niet meer herdrukt waren. Zowel de oorspronkelijke als de herziene sierletters van de Romanée komen in dit prachtige kleinood voor.
De teksten van Nabokov waren al gedrukt toen Bram de Does de uitvoerige toelichting van Dmitri Nabokov binnenkreeg, enig kind en literair executeur van zijn vader. Hij besloot om twee aparte uitgaven te maken, één op groter formaat met de inleiding, en een in oblongformaat, buiten de handel, zonder toelichting.
Het betreft drie luchthartige korte teksten, twee onder pseudoniem geschreven, voor een cabaretgroep van Russische emigranten, Karrusel geheten.

67. NABOKOV, Vladimir Carrousel. Laughter and Dreams. Painted Wood. The Russian Song. Introductory note by Dmitri Nabokov. Aartswoud, Spectatorpers, 1987. 18 x 11 cm. Ingenaaid met stofomslag. 32 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt op Zerkall door Bram de Does in een oplage van 150 genummerde exemplaren. 2e druk.
€ 175
* H.C.-exemplaar, met los bijgevoegd prospectus, waarop De Does schreef: ‘Dit is het enige boekje dat nog leverbaar is. Er zijn alleen nog een paar ingenaaide exemplaren. Hartelijk dank voor de Carlina pers drukken/ Bram de Does’.

68. NABOKOV, Vladimir Carrousel. Laughter and Dreams. Painted Wood. The Russian Song. Introductory note by Dmitri Nabokov. Aartswoud, Spectatorpers, 1987. 18 x 11 cm. Ingenaaid met stofomslag. 32 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt op Zerkall door Bram de Does in een oplage van 150 genummerde exemplaren. 2e druk.
€ 150
* Luchthartige teksten geschreven voor Russisch emigrantentheater uit 1923, die sindsdien niet meer herdrukt waren. Zowel de oorspronkelijke als de herziene sierletters bij de Romanée komen in dit prachtige kleinood voor.

69. NABOKOV, Vladimir Carrousel. Three texts by Vladimir Nabokov. Aartswoud, Spectatorpers, 1987. Oblong. 9,8 x 13,7 cm. Karton (Erik Schots). 32 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does in een oplage van 100 genummerde exemplaren. 1e druk.
€ 175
* De uitgave zonder inleiding, alleen met de teksten uit 1923. Eén van de 40 Romeins genummerde exemplaren op Caractère-papier. H.C.-exemplaar, met onder het colofon: ‘Beste wensen voor 1990/ Bram de Does’.

70. NABOKOV, Vladimir Carrousel. Three texts by Vladimir Nabokov. Aartswoud, Spectatorpers, 1987. Oblong. 9,8 x 13,7 cm. Karton (Erik Schots). 32 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt door Bram de Does in een oplage van 100 genummerde exemplaren. 1e druk.
€ 175
* De uitgave zonder inleiding. Eén van de 40 Romeins exemplaren op Caractère.

71. NIEMATZ, Max Cedrus Tintamariana. (Met twee houtgravures van Bertil Schmüll). (Aartswoud, Bram de Does), [ca. 1993]. Leporello in omslag. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt op Japans Misumi-papier door Bram de Does in een oplage van 80 genummerde exemplaren.
Verkocht
* H.C.-exemplaar met opdrachtje van de drukker onder het colofon: ‘voor Richard Tummers’. Opmerkelijke uitgave met zijn grote houtgravure binnenin, een kleine voorop. De titel betekent ‘zeekleurige ceder’. Slechts éen exemplaar in Worldcat: Zeeuwse bibliotheek.

72. NIEMATZ, Max Cedrus Tintamariana. (Met twee houtgravures (waarvan éen gesigneerd ) van Bertil Schmüll). (Aartswoud, Bram de Does), [ca. 1993]. Leporello in omslag. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt op Japans Misumi-papier door Bram de Does in een oplage van 80 genummerde exemplaren. Paar vlekjes op het omslag.
€ 50
* ‘Wind van de noordkaap tussen/ de wervels, lig ik in het/ zwartste zwembroekje des doods/ beenwit te zijn onder een ceder.’

73. PAVESE, Cesare De zee. Vertaald door Anton Haakman. Amsterdam, Aalders & Knuttel, 1987. Ingenaaid. 32 p. Gezet uit de 12-punts Trinité Roman Condensed 2 van Bram de Does en gedrukt bij Enschedé in 200 genummerde exemplaren. Boekverzorging Thomas Gravemaker. 1e druk. Omslag wat verbleekt.
Verkocht
* Fikse prozatekst.

74. PROP, Ser Correspondentie met Bram de Does. Negen uitgebreide, handgeschreven brieven van Ser Prop aan Bram de Does. 1988-1992.
Verkocht
* Uitgebreid en tot in detail over letters (vooral over de Romanée), drukken, het fonds en de kwaliteit van hun uitgaven.
Bijgevoegd: concept (kladversie) van een brief van Bram de Does aan Ser Prop, gedateerd 12 november 1990, met veel doorhalingen en correcties. Twee bladen. Hij complimenteert Prop met uitgaven, maar hij heeft ook kritiek, bijvoorbeeld op Zeven nagelaten gedichten van Slauerhoff. Het tekent de perfectionist De Does dat hij zelfs voor brieven kladversies maakte!
En: drukproef van het gedicht ‘Canto fermo’ van Wiel Kusters, dat op 31 juli 1990 zou verschijnen in een oplage van 35 exemplaren ter gelegenheid van de 25-jarig huwelijk van Toos en Jo Peters.

75. ROSSETTI, Dante Gabriel Hand and Soul. Maastricht, The Halcyon Press / A.A.M. Stols, 1928. 17 x 13 cm. Linnen met titeletiket. Kop verguld. Onafgesneden. (2), 44 p. Gedrukt met een letter die werd toegeschreven aan de vijftiende-eeuwse lettersnijder Peter Schöffer van Gernsheim in een oplage van 361 genummerde exemplaren. Schutbladen wat verbruind. Keurig.
Verkocht
* Dit boek is gezet uit de letter waarover Ernst Braches het boek The Steadfast Soldier schreef, nr. 3, 4 en 5 in deze nieuwsbrief. Ongenummerd exemplaar, een van de 325 exemplaren op getint papier van Van Gelder Zonen. Fraaie initialen in rood door Jan van Krimpen. The Halcyon Press 3. Van Dijk 126.

76. SALDEN, Helmut Door duistre dalen. Psalm 23. Terhorst, (Ser Prop), 1986. Ingenaaid met stofomslag. (12) p. Met de hand gezet uit de Janson en gedrukt op Eenhoornpapier in een oplage van 100 genummerde exemplaren. 1e druk. Mooi exemplaar.
Verkocht
* Inliggend een in elkaar geplakte fotokopie van een afwijkende proef van de tekst van het boek, waarop Salden in potlood schreef: ‘voor bram de does/ met dank voor een mooie/ vormgeving/ 20.II.1990/ dit is een illegale/ druk – de uitgave is/ niet meer te krijgen’. Gevolgd door een uitvoerig ‘p.s.’, inhoudelijk over dit boek en over psalm 23 (dat is die van de grazige weiden): ‘alleen een poëtisch uitwerpsel’ ‘de millioenen doodgeslagenen, (…) vinden de inhoud een onbeschrijvelijke leugen’. Aangrijpend document van de schrijver in een aangrijpend boek over een afschuwelijke oorlogservaring.

77. (SPECTATORPERS) Collectie van acht prospectussen (en meer zulks).
1. Thomas Mann, Tristan. Phoenix 1982. Vouwblad.
2. Paul Hefting, Een zwierige eenvoud. De cijferzegels van Jan van Krimpen. 1986. Vouwblad met los bijgevoegde postzegel van 2½ cent.
3. Vladimir Nabokov, Carrousel. 1987. Vouwblad.
4. Ernst Braches, The Steadfast Tin Soldier of Joh. Enschedé en Zonen, Haarlem. Enschedé English-bodied Roman No. 6. 1992. Vouwblad.
5. Sem Hartz, Essays. 1992. Vouwblad.
6. Frans A. Janssen, Fleischman on punchcutting. 1994. Vouwblad.
7. Bram de Does, Kaba ornament. Deel I. Vorm. 2002. Vouwblad.
8. Bram de Does, Kaba-structuren. 2011. Leporello.
Verkocht
* Bijzonder fraai uitgevoerde prospectussen, in (vaak meerdere) kleuren uitgevoerd.
Bijgevoegd: vijf krantenknipsels over Bram de Does, een prospectus van de Bantammerreeks van Uitgeverij De Buitenkant (Met daarin Uit de Stilte van Frans Kellendonk, met omslag van Kaba-ornamenten) en een rondzendbrief van de Stichting Laurens Janszoon Coster aan leden van Drukwerk in de Marge met een oproep mee te werken aan een feestdoos voor Bram de Does.

78. STÄHLIN, Jakob von Originalanekdoten von Peter den Grossen. Aus dem Munde angesehener Personen zu Moskau und Petersburg vernommen und der Vergessenheit entrissen von. Utrecht, Stichting De Roos, (1997). Linnen. 116 p. Typografie Guus Ros. Gezet uit de Trinité 2 van Bram de Does en gedrukt door Jan de Jong in blauw op Pordenone in een oplage van 175 genummerde exemplaren. Fraai exemplaar.
€ 20
* Typografie Guus Ros, boekband Geert van Daal. Leeflang 150.

79. (SUB SIGNO LIBELLI). BÜCH, Boudewijn, Gerrit KOMRIJ, Hans WARREN e.a. In vriendschap opgedragen aan Ger Kleis. Tien jaar Sub Signo Libelli 8 augustus 1984. Halfmarokijn (Binderij Phoenix; rug als vrijwel altijd verschoten). Gedrukt door elf verschillende drukkers in een oplage van 52 genummerde exemplaren.
€ 475
* De samenwerking van 12 belangrijke drukkers, 11 belangrijke dichters en Binderij Phoenix leidde tot dit prachtboek.
1. Kees Winkler, Vliegvakantie. Gedrukt in goud, groen, blauw en zwart door de Avalon Pers. 2. H.G. Liebentrau, A portrait of the poet in blue shorts. Gedrukt door Ernst W. Boissevain. 3. Hans Warren, De bezoeker. Gedrukt in rood en zwart door In de Bonnefant. 4. Frédéric Bastet, Vijf vingers. Gedrukt door Huib van Krimpen. 5. Judith Herzberg, Rooster. Gedrukt door Jaap Meijer. 6. Boudewijn Büch, Aan Ger Kleis. Magic moments. Gedrukt door Ser J.L. Prop. 7. Kees Ouwens, Eens. Gedrukt door De Slof-pers. 8. Paul van Capelleveen, Het jongetje. Gedrukt in paars en zwart door Paul Snijders. 9. Willem van Toorn, Zuilichem, 7 augustus 1671. Gedrukt in rood en zwart door Leo Vos. 10. Alfred Aubrey, Ex Tenebris. Op een etsplaat geschreven door Karina Meister en gedrukt door Peter Yvon de Vries. 11. Gerrit Komrij, Jong. Gedrukt in blauw en zwart door Pim Witteveen.
Voorwerk en colofon werden gedrukt door Bram de Does.
Dit is éen van de 26 luxe-exemplaren die door Phoenix in een fraaie halfmarokijnen band werden gezet.

80. (SUB SIGNO LIBELLI). BÜCH, Boudewijn, Gerrit KOMRIJ, Hans WARREN e.a. In vriendschap opgedragen aan Ger Kleis. Tien jaar Sub Signo Libelli 8 augustus 1984. Vouwbladen in linnen overslagmap (Binderij Phoenix). Gedrukt door elf verschillende drukkers in een oplage van 52 genummerde exemplaren.
€ 375
* De samenwerking van 12 belangrijke drukkers, 11 belangrijke dichters en Binderij Phoenix leidde tot dit prachtboek.
1. Kees Winkler, Vliegvakantie. Gedrukt in goud, groen, blauw en zwart door de Avalon Pers. 2. H.G. Liebentrau, A portrait of the poet in blue shorts. Gedrukt door Ernst W. Boissevain. 3. Hans Warren, De bezoeker. Gedrukt in rood en zwart door In de Bonnefant. 4. Frédéric Bastet, Vijf vingers. Gedrukt door Huib van Krimpen. 5. Judith Herzberg, Rooster. Gedrukt door Jaap Meijer. 6. Boudewijn Büch, Aan Ger Kleis. Magic moments. Gedrukt door Ser J.L. Prop. 7. Kees Ouwens, Eens. Gedrukt door De Slof-pers. 8. Paul van Capelleveen, Het jongetje. Gedrukt in paars en zwart door Paul Snijders. 9. Willem van Toorn, Zuilichem, 7 augustus 1671. Gedrukt in rood en zwart door Leo Vos. 10. Alfred Aubrey, Ex Tenebris. Op een etsplaat geschreven door Karina Meister en gedrukt door Peter Yvon de Vries. 11. Gerrit Komrij, Jong. Gedrukt in blauw en zwart door Pim Witteveen.
Voorwerk en colofon werden gedrukt door Bram de Does. DIDM 3.

81. TILLEMA, Mieke Zeereep verboden toegang. Haarlem, Houtpers, 1986. Ingenaaid met stofomslag. (16) p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt op Saunders-papier door Bram de Does op de Spectatorpers te Aartswoud in een oplage van 90 genummerde exemplaren. 1e druk. Omslag deels iets verschoten.
Verkocht
* Dichtbundel met hoogst verfijnde typografie van Bram de Does.

82. VONDEL, J. van den ‘O Kersnacht, schooner dan de daegen’. Haarlem, Joh. Enschedé en Zonen, [1986]. Leporello.
Verkocht
* Kerst- en nieuwjaarswens van de firma Enschedé, gesigneerd door Bram de Does: ‘Bram’.

---

U weet wellicht dat klikken op een foto de afbeelding meestal ongeveer schermgroot maakt? Dan kunt u de details goed zien, zeker bij dit elegante drukwerk met de mooie letters.

En….

Antiquarenbeurs in Amsterdam! Over een ruime maand is het moment weer aangebroken, één uur ’s middags op vrijdag 13 oktober, wanneer u zich kunt manifesteren in de Amsterdamse Zuiderkerk. Op 13 en 14 oktober nemen wij deel aan de Amsterdam International Bookfair, voorheen in het Marriott Hotel, maar nu verhuisd naar een mooier deel van oud Amsterdam, zuidelijk van de Nieuwmarkt.