Catalogus 94: Jan Wolkers 100

Vondsten uit huize Pomona!

Vandaag een bijzondere catalogus met archivalia van Jan Wolkers – wiens honderdste verjaardag wij op 26 oktober herdenken – dit voorjaar gevonden tijdens een verbouwing van zijn huis op Texel. Lees het spectaculaire verhaal van Wolkers-biograaf Onno Blom waarmee deze catalogus begint.

Inleiding door Onno Blom

Lievelingsboeken 1-5
Handschriften en typoscripten, documenten 6-41
Beeldend werk 42-58
Auteursexemplaren 59-109
Varia 110-132
Kartonnen dozen 133-135

De vondst in Pomona

Tijdens de tien jaar dat ik aan de biografie van Jan Wolkers werkte, heeft Karina, zijn weduwe, mij wel eens terloops gezegd dat er in Pomona, hun weelderige, witte huis op Texel, achter het dichtgeschroefde schot in de oude kamer van de tweeling Bob en Tom wellicht een doosje met eerste drukken van Wolkers’ romans zou kunnen staan. ‘Maar verwacht er niets van,’ zei Karina erbij, ‘want we hoorden altijd de muizen lopen, dus die zullen ze wel stuk hebben geknaagd.’

Hoewel ik altijd manisch op zoek was naar elke snipper van Wolkers’ hand, besteedde ik er verder geen aandacht aan. Eerste drukken, hoe begerenswaardig ook, veranderden niets aan het levensverhaal dat ik bezig was om op te schrijven. En omdat Karina mij verder vrijuit toegang liet tot het archief en er wel twee kamers volstonden met waardevol oud papier, notities, typoscripten, schetsen, bandjes, brieven en dagboeken, verdween het doosje weer uit mijn geheugen.

Ik had beter moeten weten. Wolkers had tijdens zijn leven namelijk elke snipper van zijn hand zélf manisch bewaard. Er miste niets in zijn archief. Toch had hij in 1977 aan de interviewer van het tv-programma Showroom gezegd: ‘Ik hou verschrikkelijk van vuur.’ Hij bekende dat hij in zijn volkstuin op Amstelglorie ieder jaar typoscripten verbrandde. Hij wilde niet, vertelde hij, dat ‘allerlei studenten Nederlands’ op hem zouden promoveren. ‘Ze vinden van mij niks terug. Het boek, hè, het eindproduct dat is het, dat ben ik.’

Ik had dit optreden altijd beschouwd als een grote grap – een knipoog door de decennia heen om zijn biograaf te tergen. En toch, en toch. Was het toeval dat hij juist dit vurige verhaal vertelde in 1977, het jaar dat hij De kus publiceerde? De uitgave van die roman – eerste druk van 90.000 exemplaren, dat was nog nooit vertoond – leidde ertoe dat Wolkers brak met zijn uitgever, omdat die tegen de afspraak in een journalist inzage in het typoscript van De kus had gegeven. Wolkers voelde zich door zijn uitgever verraden – en brak met hem.

Gek genoeg ontbrak in het archief van Wolkers het typoscript van De kus, terwijl die van bijna alle andere romans netjes waren bewaard. Ik verklaarde dat uit de rel die er rond het boek was ontstaan. Het typoscript, dat Wolkers eigenhandig naar de drukker had gebracht, moest daar zijn achtergebleven op de burelen van uitgeverij J.M. Meulenhoff, waar Wolkers geen stap meer wilde zetten. Of… had hij met zijn verhaal over het verbranden van manuscripten voor één keer niet de waarheid naar zijn hand gezet?

In de lente van dit jaar, het jaar waarin Jan Wolkers precies honderd jaar geleden werd geboren, werd de jongenskamer van Bob en Tom opgeruimd, schoongemaakt en geverfd. Het oude bed kwam van de wand en een jonge vriend van Karina, die haar helpt met het onderhouden van het grote huis en de tuin, vroeg wat er achter dat dichtgeschroefde schot zat. ‘O, maak maar open,’ zei Karina. ‘Je vindt er niets dan spinnenwebben, verdroogde pissebedden en van de ratten bezeken oude kranten.’

Dat bleek niet te kloppen. Er kwamen twintig genummerde dozen tevoorschijn, waarvan een aantal in plastic was ingepakt. Er was nog niet één afdruk van een muizentandje te zien. Naast dozen met versleten jurkjes en schoenen van Karina, waren er dozen met ordners met de correspondentie van de jaren zestig en zeventig, dozen vol literaire tijdschriften, dozen vol minder literaire tijdschriften met vrouwelijk schoon, een doos vol politiek actiemateriaal en drie doosjes puntgave, nooit opengeslagen exemplaren van eerste drukken van onder andere Turks fruit en Turkish Delight, de Amerikaanse vertaling van Wolkers’ worldbestseller.

Verder bevatten de dozen materiaal over Wolkers’ verblijf op Rottumerplaat – zijn kampeerpaspoort van de ANWB – een reis naar Egypte in 1975 en naar Zweden in 1978, de scenario’s van de film Turks fruit, en de toneelstukken De Babel en Wegens sterfgeval gesloten. Een deel van het typoscript en een doorslag van Turks fruit, inclusief aantekeningen. Maar het allermooiste is misschien wel de doos met het typoscript van de roman De kus, inclusief al het materiaal van de twee reizen naar Indonesië die Wolkers – eenmaal vertrok hij alleen, eenmaal ging hij samen met Karina – maakte om zijn roman op te baseren.

Was het typoscript van De kus toch aan de vlammen ontsnapt.

Karina was verbijsterd. Hoe kon het dat zij niet wist dat daar een schat was verborgen? Terwijl zij, vanaf de dag dat zij bij Wolkers was komen wonen tot zijn dood op 19 oktober 2007 met de grootst mogelijke precisie had gezorgd voor zijn archief? ‘Karina weet meer van mij dan ikzelf,’ zei Wolkers tegen mij toen we afspraken dat ik zijn biografie zou schrijven. ‘Zij zorgt voor alles.’

Karina wist van niets omdat Jan de dozen had opgeruimd op één van de zeldzame dagen dat zij er niet was. In de zomer van 1980 had ze ontdekt dat ze zwanger was, al wist ze nog niet dat het van een tweeling was. Jan en Karina wilden hun kind niet in de stad opvoeden, in de atelierwoning in de Zomerdijkstraat, waar Wolkers 25 jaar lang had gewoond en gewerkt, maar buiten, weg van de stad. In het najaar van 1980 konden ze de schitterende burgemeesterswoning op Texel kopen, met vrij uitzicht over de grazige weiden, het bos in de rug en een heuse poel in de tuin.

Ze doopten het huis ‘Pomona’, naar de godin van de boomvruchten, en begonnen alles in hun oude huis in Amsterdam in te pakken, de dozen in de Jaguar te zetten en ermee naar de boot naar Texel te rijden. Ze verhuisden niet alleen meubels, boeken en het papieren archief. Ze groeven ook alle bomen en planten uit hun volkstuin op Amstelglorie uit, laadden die in de Jaguar en het busje van een bevriende tuinder, en reden ook daarmee de boot naar Texel op, terwijl de kruinen van struiken vrolijk uit de achterbak wuifden. Dat ging zo enige maanden door. Net zolang tot hun oude huis leeg was en van de volkstuin louter ‘een huiveringwekkend stukje Verdun’ restte,’ alsof er op die troosteloze kale driehonderd vierkante meter in loopgraven en schuttersputjes verbeten tot de laatste man gevochten was.’

Op 18 maart 1981 bleek dat het harde werken Karina, zeven maanden zwanger, te veel was geworden. Haar vliezen braken en ze moest met spoed worden overgebracht naar het Gemini Ziekenhuis in Den Helder. In zijn dagboek schreef Wolkers: ‘Als de ambulance komt op de Rozendijk ben ik bezig een koffer zowel voor mezelf als voor Karina in gereedheid te brengen. Een broeder en een zuster gaan met een brancard naar boven. Als ze over de overloop gedragen wordt begint ze te huilen. Ze heeft vast de dikke witte beer in de kinderkamer op de boekenkast zien zitten. Ik moet helpen om Karina de steile trap af te krijgen. Ik rijd achter de ambulance aan naar de boot. Op de boot ga ik in de ambulance naast haar zitten en veeg de doorgelopen mascara van haar gezicht.’

Vier dagen later, op 22 maart, in de stormachtige nacht na Karina’s eigen verjaardag, werd de tweeling geboren. Prematuur, maar gezond. Karina moest nog een week in het ziekenhuis blijven liggen, de jongens zouden er nog twee maanden blijven. In afwachting van de terugkeer van zijn vrouw zorgde Wolkers dat in huis alles in gereedheid werd gebracht. In de laatste dagen van maart – op 1 april 1981 moest hun oude huis in de Zomerdijkstraat leeg worden opgeleverd – moet hij de laatste dozen met archiefmateriaal uit Amsterdam achter het schot hebben gezet en schroefde dat schot stevig dicht. Vanaf de dag van de geboorte van Bob en Tom ging alle aandacht naar hun uit. Misschien vertelde Jan aan Karina dat hij ‘wat doosjes boeken’ had opgeborgen.

Maar daarna spraken zij er nooit meer over.

Onno Blom, Leiden-Texel, oktober 2025

---

Winnie en Alice

Lievelingsboeken uit de bibliotheek van Jan en Karina Wolkers

Toen Jan Wolkers op 18 juni 1962 voor het eerst zijn latere vrouw Karina ontmoette, op het terras van het Miranda Paviljoen aan de Amstel in Amsterdam, droeg zij een mandje bij zich met een paar boeken erin. Ze raakten aan de praat en Wolkers vroeg welke boeken er in haar mandje lagen, waarop ze Winnie de Poeh liet zien, van A.A. Milne. Hij bladerde erin en zei dat de tekeningen van Shepard geweldig waren. Ruim twee jaar later, in oktober 1964, werd er in Amsterdam een veiling gehouden door Antiquariaat Menno Hertzberger. Daarin werden de eerste drukken van de vier Pooh-boeken verkocht, uit de jaren 1924-1928, mét de stofomslagen. Kees Gnirrep, de broer van Karina, tipte zijn zwager en Jan en Karina Wolkers kochten op die veiling de vier Pooh-delen. Op dezelfde veiling kocht hij ook nog vroege uitgaven van Alice in Wonderland en een eerste druk van The Hound of the Baskervilles van Arthur Conan Doyle. Het echtpaar Wolkers heeft die boeken altijd gekoesterd en de veilingcatalogus hebben ze altijd bewaard. Op het omslag had Wolkers ‘Winnie the Pooh’ en ‘Alice’ geschreven. Nu, meer dan zestig jaar later, hopen de boeken op een nieuw thuis, het liefst net zo’n warm nest als waarin ze de afgelopen decennia gewoond hebben.

---

1. CARROLL, Lewis Alice in Wonderland. (En:) Through the Looking Glass, and what Alice found there. London, MacMillan & Co., 1876-1873. Compleet in twee delen, een gelijkvormige set. Verguld rood linnen. (12), 192, (2); (12), 224, (4) p. Alle sneden verguld. Met 42 resp. 50 tekeningen van John Tenniel. 53e resp. 34e duizendtal. Licht schuingelezen. Vlekje op de rug en op de bovensnede van het eerste deel. Wat roest op de buitenste tekstbladen.
Verkocht
* Geen eerste, maar wel zeer vroege uitgaven van de uiterst succesvolle en nog altijd inspirerende kinderboeken van de woordspelige schrijver, geniale wiskundige en vroege fotograaf Charles Lutwidge Dodgson onder het pseudoniem Lewis Carroll. Goede exemplaren, gaaf en completely unrestored. Gekocht door Jan en Karina Wolkers op de veiling van Menno Hertzberger van 7 oktober 1964, lotnummer 878.

2. CARROLL, Lewis Sylvie and Bruno. (En:) Sylvie and Bruno concluded. London, Macmillan and Co., 1889-1893. Compleet in twee uniforme delen. Verguld rood linnen. xxiv, 400, (4); xxxii, 424, (8) p. Sneden verguld. Met 46 resp. 36 tekeningen van Harry Furniss. Achterin uitgeversreclame. 1e drukken. Ruggen zoals gewoonlijk verkleurd. Voor- en achterin wat roest.
Verkocht
* Fraai geconstrueerde, humoristische boeken die twee sporen berijden: door een sprookjesland à la Alice voor kinderen, en door een echte Victoriaanse wereld waarin maatschappelijke problemen worden aangesneden voor de volwassenen, allebei dik bezaaid met komische illustraties. Carroll had er veel van verwacht, maar de boeken kregen slechte recensies en verkochten niet goed. Toch is Sylvie and Bruno interessant: er worden grappige nonsens gedebiteerd, maar ook wereldproblemen met behulp van tijdreizigers aan de kaak gesteld. Net als de Alice-boeken is Sylvie and Bruno doorspekt met rijmpjes en gedichten, die een eigen leven zijn gaan leiden: ‘The Mad Gardener’s Song’ inspireerde een apart genre. Gekocht door Jan en Karina Wolkers op de veiling van Menno Hertzberger van 7 oktober 1964, lotnummer 877.

3. DOYLE, Arthur Conan The Hound of the Baskervilles. Another Adventure of Sherlock Holmes. Londen, George Newnes, 1902. Versierd linnen. (6), 360 p. 1e druk. Rug verbleekt. Franse titel ontbreekt, donkere plakresten van verwijderde kaft op binnenzijde platten.
€ 1250
* Eerste druk, met het criterium “you” in plaats van “your” op p. 13, regel 3. Met enkele ernstige feilen voor de serieuze verzamelaar, maar – een meeslepend boek, dat er nog bij staat zoals het in 1902 in de wereld werd gezet, met zijn onheilspellende boekband in rood, zwart en goud (naar ontwerp van Alfred Garth Jones). Gekocht door Jan en Karina Wolkers op de veiling van Menno Hertzberger van 7 oktober 1964, lotnummer 883.

4. DOYLE, Arthur Conan Rodney Stone. Londen, Smith, Elder & Co., 1896. Verguld zwart linnen. (8), 366, (10) p. Met 8 platen van Sidney Paget. 10 pagina’s uitgeversreclame aan het eind. 1e druk. Rand van de rug ligt een beetje open, bovenrand iets versleten.
€ 65
* Over de boksers (zonder handschoenen!) van de achttiende en negentiende eeuw. Gekocht door Jan en Karina Wolkers op de veiling van Menno Hertzberger van 7 oktober 1964, lotnummer 883.

5. MILNE, A.A. The Four Pooh Books: When We Were Very Young; Winnie-the-Pooh; Now We Are Six; The House at Pooh Corner. Decorations by E.H. Shepard. Londen, Methuen, 1924-1928. Compleet in 4 delen. Linnen met stofomslagen. xii, 100; xvi, 160; xii, 180; xii, 104 p. Koppen verguld. 1e drukken in uniform uiterlijk. Omslagen op de ruggen verkleurd en wat versleten, aan de randen wat slijtage en verbruining. Boeken in zeer goede staat zonder inscripties, merkjes of restauraties. Enkele schutbladen en sneden met lichte roest. In alle delen een veilingnummer in potlood (uitgumbaar).
Verkocht
* When We Were Very Young (1924): First Edition, Second State, met paginacijfer ‘ix’ onderaan de inhoudsopgave. Ook met twee inliggende recensies uit 1924, o.a. van John Drinkwater uit de Sunday Times. Helaas hebben ze wat extra verbruining op het schutblad en de eerste bladzijde achtergelaten. Rug stofomslag flink verbruind, enkele schaafplekjes.
Winnie-the-Pooh (1926): First Edition, First State – op de achterflap staat ‘117th Thousand’ (dat slaat op When We Were Very Young). Rug en randen stofomslag verbruind, watervlekjes en schaafplekjes. Boekband met enige onregelmatigheden.
Now We Are Six (1927): First Edition, First State. Rug stofomslag verbruind, bovenaan heel lichte slijtage, bovenrand omslag mist een stukje van 2 x 14 mm. Boekrug wat donkerder, goud op de kop iets beschadigd.
The House at Pooh Corner (1928): First Edition, First State, met ‘179th Thousand’ op de achterflap. Rug stofomslag iets verbruind en gevlekt, enkele grauwe vlekjes op het omslag.
Complete, gelijkvormige, keurige set zonder enige inscriptie, een zeldzaamheid.
Gekocht door Jan en Karina Wolkers op de veiling van Menno Hertzberger van 7 oktober 1964, lotnummer 937.
Bijgevoegd: Wolkers’ exemplaar van de betreffende veilingcatalogus, met op het omslag ‘Winnie the Pooh’ en ‘Alice’ in zijn handschrift.

Nu of nooit!

Handschriften, typoscripten, foto’s en documenten uit het archief van Jan Wolkers

In 2018 verwierf de Leidse Universiteitsbibliotheek het archief van Jan Wolkers. Het hele archief, dacht men. Tot er eerder dit jaar achter de schotten van de kamer van Bob en Tom op Texel nog een grote hoeveelheid archiefmateriaal werd gevonden waarvan niemand het bestaan vermoedde. Dat materiaal gaat naar de Leidse Universiteitsbibliotheek, maar Karina Wolkers gunde ons, en daarmee u, een kleine, representatieve keuze voor verzamelaars en belangstellenden. Wat wij aanbieden is het enige materiaal buiten het in Leiden bewaarde archief en daarom geldt hiervoor: nu of nooit!

6. ‘Als de winter komt/ Wat dan?’ Handschrift in inkt. 27,9 x 21,0 cm. Alleen recto. 9 regels.
€ 250
* Aanzet tot een gedicht over insecten die over je heen lopen. Ongepubliceerd.

7. (Anekdote over Bob en Tom). Handschrift in potlood. Ca. 9 x 10,0 cm.
€ 120
* Waarneming uit het dagelijks leven over Bob en Tom aan de ontbijttafel.

8. Ansichtkaart aan Karina Wolkers. 14,4 x 10,5 cm. Gesigneerd ‘Jantje’. Datum poststempel 39 juni 1970. Verstuurd vanuit Indonesië. Veertien regels tekst.
€ 400
* ‘Vooral de maannachten zijn hier mooi. Je zit dan geknield voor een rotsblok en staart naar de sterren’. 3D-kaart met op de beeldzijde een vrome afbeelding van Jezus in de hof van Getsemane, geknield voor een rotsblok en starend naar een lichtstraal uit de hemel. In de zomer van 1970 bezocht Wolkers Indonesië voor een werkbezoek voor De walgvogel.

9. Ansichtkaart aan Karina Wolkers. 9,1 x 14,0 cm. Gesigneerd ‘Jantje’. Datum poststempel 3 juli 1970. Verstuurd vanuit Indonesië. Eén regel tekst.
Verkocht
* ‘Groeten van Texel!’. In 1970 woonden Jan en Karina Wolkers nog in de Amsterdamse Zomerdijkstraat, maar vanaf 1969 verbleven ze ieder jaar in mei en september op Texel. Pas in 1980 zouden ze definitief naar Texel verhuizen. Met op de beeldzijde vier foto’s van het Tampaksiring-paleis op Bali. Ook een eiland dus, net zoals Texel.
In de zomer van 1970 bezocht Wolkers Indonesië voor een werkbezoek voor De walgvogel.

10. (Bijschrift bij een foto van Billie Holiday). Typoscript met aanvullingen en correcties in handschrift. Ca. 27 x 21,0 cm. Eén blad ruitjespapier, slordig afgescheurd. Alleen recto. Vijf regels tekst.
€ 85
* ‘Weerloos en op haar hoede, alsof de uitdrukking van haar gezicht zweeft tussen de onschuld van de gardenia in haar opgestoken haar en de agressiviteit van haar roodgelakte nagels, wacht ze af’.

11. (Biografie en ideeën over Wolkers’ kunst). Handschrift in inkt. 20 x 12 cm. Kladblokblad. Recto en verso.
Verkocht
* Op de ene kant schreef Wolkers zijn biografie en zijn opleiding tot kunstenaar (‘Met een studiebeurs van de Franse regering studeerde hij aan de Académie de la Grande Chaumière bij Zadkine en Auricoste’). 19 regels tekst. Op de andere kant staan een paar citaten over Wolkers’ kunst: ‘Beelden, geheel vervuld van een fijn vibrerend leven, beelden die, knap van compositie van alle kanten boeien’ (Algemeen Handelsblad, 29 september 1955). 18 regels.

12. Het Boek der Boeken. Typoscript in doorslag. 29,7 x 21.0 cm. 5 eenzijdig betypte bladen, rechtsboven in typoscript gepagineerd.
Verkocht
* Zeer rudimentaire en afwijkende aanzet tot Op de vleugelen der profeten (Deventer 1990), dat werd geschreven ter gelegenheid van de Zweedse Book & Library Fair en dat door de auteur in Engelse vertaling werd voorgelezen op 18 augustus 1988 in Göteborg. Die tekst werd later opgenomen in Tarzan in Arles (Amsterdam 1991).

13. (Boodschappenlijstje). Handschrift in inkt (recto) en potlood (verso). 9,2 x 9,2 cm. 1991.
€ 150
* Boodschappenlijstje voor Kerstmis 1991: ‘aardappelen/ 2x haricots verts/ (…)/ 3x een Geur van verbrande veren/ (…)/ 3 Brouilly’. Op de achterkant in potlood: ‘Kerstfeest 1991/ Jan Wolkers’. Een geur van verbrande veren is een dichtbundel van Gerrit Kouwenaar uit 1991.

14. De bretels van Jupiter. Typoscript in eerste doorslag. 29,7 x 21,0 cm. 21 eenzijdig betypte bladen. In de rechterbovenhoek gepagineerd in typoscript.
Verkocht
* Compleet typoscript van de in 1988 bij De Geus verschenen boekuitgave, later opgenomen in Tarzan in Arles (Amsterdam 1991).
Bijgevoegd: typoscript in eerste doorslag van een deel van een eerdere versie van de tekst. 29,7 x 21,0 cm. Zes eenzijdig betypte bladen. In de rechterbovenhoek gepagineerd in typoscript. De tekst van deze doorslag wijkt af van de uiteindelijke uitgave. De gedrukte tekst is wat uitgebreider en op het zesde blad staan vier inhoudelijke toevoegingen in potlood in het handschrift van Wolkers, die inderdaad zijn overgenomen in de latere versie.

15. ‘Dat dit nog zou komen (…)’. Gedicht in handschrift, in paarse inkt. 29,6 x 21,0 cm. Alleen recto. 8 regels tekst.
Verkocht
* Ongepubliceerd.

16. Des doodgravers klacht. (8-regelig gedicht). Typoscript. 9,2 x ca. 18,5 cm. Eind jaren vijftig. Wat verfomfaaid.
€ 150
* Met in de marge in potlood: ‘Al wie aan/ het leven kleven/ krijgt als/ skelet een/ eeuwig leven’. Met op de achterkant diverse aantekeningen in potlood.

17. (Diverse aantekeningen op rijm). Handschrift in blauwe en rode inkt en potlood. 20,4 x 20,7 cm. Recto en verso. 21 regels.
Verkocht
* Erotische invallen.

18. (Drie korte poëtische overwegingen). Handschrift in potlood. 21,5 x 27,4 cm. 1983. Eenmaal gevouwen. 7 regels tekst
Verkocht
* ‘Wij kunnen niet/ onaneren/ Want onze handen/ zitten onder de/ veren’.

19. (Flaptekst voor De drijfschaal van Van Gogh). Typoscript in doorslag. 15,0 x 21,0 cm. Alleen recto.
€ 75
* De tekst werd gepubliceerd op de binnenflap van De drijfschaal van Van Gogh, dat in 1990 bij Van Hezik-Fonds 90 verscheen. ‘Jan Wolkers toont zich weer een machtig schrijver door in zo’n kort bestek een aantal onvergetelijke sferen op te roepen waarvan het gesprek met zijn zonen een even komisch als aangrijpend hoogtepunt is’.

20. Handgeschreven brief aan ‘Beste Diny [Schouten]’. 21,0 x 29,6 cm. Gesigneerd ‘Jan Wolkers’ en gedateerd ‘Texel/ juli 1987’. Alleen recto. 9 regels tekst.
€ 175
* ‘Wil je erop toezien dat het motto uit Finnegans Wake precies zo gezet wordt. Dat niet iemand denkt, ja, maar thawe is dooi, maar zonder e. (…) Thawe is een samenstelling van thaw en awe = dooi en ontzag’. Op 1 juli 1987 verscheen Wolkers’ artikel ‘A princeable girl’ in Vrij Nederland, waarvan Diny Schouten indertijd redacteur was. Wolkers heeft deze brief waarschijnlijk per fax verstuurd, vandaar dat dit origineel nog in zijn archief zat.

21. (Hollands dagboek). Typoscript op kopijpapier van NRC Handelsblad, met twee aangehechte doorslagbladen. 29,7 x 21,0 cm. Met vijf correcties en aanvullingen in potlood.
Verkocht
* Voor NRC Handelsblad hield Jan Wolkers van donderdag 5 tot en met woensdag 11 augustus 1982 een dagboek bij voor de wekelijkse rubriek ‘Hollands dagboek’, verschenen op zaterdag 14 augustus 1982. Onderhavig typoscript zou de weerslag zijn van zaterdag 7 augustus, maar is in feite een verdichting van zaterdag en zondag, aangevuld met een tienregelige passage die de krant niet gehaald heeft. Dat is jammer, want er staan prachtige zinnen in: ‘Een jongetje loopt buiten en denkt terwijl hij met gestrekte arm zijn vinger omhoogsteekt, ik wou dat de maan op mijn vingertop landde’.

22. Introductiekaart van het Koninklijk Zoölogisch Genootschap Natura Artis Magistra (‘Artis’). 9,0 x 13,7 cm. Met opgeniete pasfoto, stempel van Artis en signatuur. Verticale vouw.
Verkocht
* Op naam gesteld van ‘de Hr. J.H. Wolkers’, leerling aan de ‘Rijksak. v. Beeld. Kunsten’, geldig ‘tot 1 Maart 1952’. Afgebeeld in Werkkleding op pagina 57, rechtsonder.

23. (Jan Wolkers schilder beeldhouwer). Oorspronkelijke typoscripten en typoscripten in doorslag van de eerste zeven teksten uit Jan Wolkers schilder beeldhouwer (Amsterdam 1986). Totaal 21 eenzijdig betypte bladen. 29,7 x 21,0 cm. In de rechterbovenhoek gepagineerd in typoscript.
Verkocht
* 1a. ‘In de schaduw van het voorgeslacht’. Typoscript. 2 bladen met 15 correcties en aanvullingen in potlood.
1b. Dezelfde tekst. Typoscript in doorslag van 1a. Alleen het tweede blad.
1c. Dezelfde tekst. Typoscript in doorslag. 2 bladen. Latere versie, eerste blad gevlekt.
2a. ‘Door een spiegel in een duistere rede’. Typoscript. 2 bladen met 14 correcties en aanvullingen in potlood.
2b. Dezelfde tekst. Typoscript in doorslag van 2a. 2 bladen.
2c. Dezelfde tekst. Typoscript in doorslag, Latere versie. Alleen het eerste blad.
3a. ‘Mijn leertijd in Leiden’ (gepubliceerd als: ‘Het dwangbuis van Deco’). Typoscript. 1 blad met 3 correcties en aanvullingen in potlood. Alleen het eerste blad.
3b. Dezelfde tekst. Typoscript in doorslag. 2 bladen. Latere versie.
4. ‘De Rembrandt van het Derde Rijk’. Typoscript in doorslag. 2 bladen.
5. ‘De valbijl van Sint Lucas’. Typoscript in doorslag. 2 bladen. Met 10 correcties en aanvullingen in viltstift.
6. ‘De bittere bijsmaak van de bevrijding’. Typoscript in doorslag. 2 bladen. Met 10 correcties en aanvullingen in viltstift.
7. ‘Mozart & Manzù’. Typoscript in doorslag. 2 bladen.

24. Manhattan. (Gedicht). Typoscript. 29,5 x 21 cm. Alleen recto. Met potloodcorrecties in de zevende (‘Zakken’ werd ‘Zinken’) en de een-na-laatste regel.
€ 250
* Gepubliceerd in NRC Handelsblad van 12 oktober 2001, later dat jaar als jaarwisselingsgeschenk van Antiquariaat En Passant en in 2002 als relatiegeschenk van adviesbureau Stupers van der Heijden. Later opgenomen in Verzamelde gedichten (Amsterdam 2008).

25. Monument voor de Tachtigers. Typoscript. 27,5 x 21,0 cm. Eén blad. Met enkele toevoegingen in potlood. Onderaan het blad een tekst van enkele regels in potlood die niets met de getypte tekst te maken heeft, waarschijnlijk een ingeving voor een ander project. Met op de achterzijde een typoscript in doorslag van de tweede helft van een aflevering van Wat wij zien en horen van de tweeling Bob en Tom Wolkers, oorspronkelijk gepubliceerd in NRC Handelsblad van 7 september 1990. Het is de bekende aflevering waarin Wolkers door zijn zonen wordt betrapt terwijl hij tijdens een voetbalwedstrijd op televisie in een bierglas plast omdat hij niets van de wedstrijd wil missen: ‘Maar hij moest zoveel dat het glas bijna overliep en toen riep hij tegen onze mama: ‘Gauw, drink je glas leeg!’ Dus als je ooit bij ons aankomt, nooit limonade drinken uit een glas met een gouden randje’.
€ 250
* Monument voor de Tachtigers is een kunstwerk van Jan Wolkers dat in 1992 werd geplaatst in het Oosterpark. Het uiteindelijke beeld is van roestvrij staal, maar in de onderhavige tekst is nog sprake van een monument van glas: ‘Uit het riet rijzen vier glasplaten omhoog die een bepaalde geometrische vorm hebben en met een hoek van negentig graden tegen elkaar staan. Op deze glasplaten bevindt zich in dikker glas de wiekslag van de vogel feniks die zich verheft uit het rietland, zoals de poëzie van de Tachtigers als bij toverslag de frisheid van het hollandse landschap de dichtkunst deed binnenstromen’.
Bijgevoegd: typoscript in doorslag van een latere versie, verschilt enigszins van het hierboven beschreven typoscript. 27,5 x 21,0 cm. Alleen recto.

26. Na de zomer [III]. Handschrift in potlood (1) en typoscript (2). Drie bladen. Het gedicht ‘Na de zomer’ bestaat uit drie afdelingen, I, II en III. Dit zijn de originelen van de derde afdeling.
€ 500
* 1. Handschrift in potlood. 29,5 x 21,0 cm. Geschreven op de achterzijde van een aan Wolkers geadresseerde brief van Stichting LIRA uit 2001. In deze versie heeft het gedicht nog elf regels (in de uiteindelijke versie zijn het er veertien). Er staat ook nog een opmerking bij die wellicht ergens anders voor diende: ‘Als ik niet zoveel praatjes had/ Dan was ik ook geen rugstreeppad’.
2. Typoscript. 26,6 x 21,0 cm. Elf regels met vijf kandidaatregels in potlood. Met drie rudimentaire vrouwentekeningen, waarvan twee in potlood en éen in inkt.
3. Typoscript. 25,4 x 21,0 cm. Twaalf regels met drie kandidaatregels in potlood.
Gepubliceerd in NRC Handelsblad van 27 september 2002. Later opgenomen in Verzamelde gedichten (Amsterdam 2008).

27. De ongeduldige Zeus. Typoscript in doorslag. 29,7 x 21,0 cm. Alleen recto.
€ 75
* Ingezonden brief, verschenen in NRC Handelsblad van 7 oktober 1994. ‘In het stuk “Griezelen met God” in het Cultureel Supplement van dertig september is door een fax-storing een hele alinea weggevallen, de laatste nog wel’.

28. (Openingspassage van ‘Rembrandt is Rembrandt’). Handschrift in inkt. 33,9 x 21,5 cm. Alleen recto. 22 regels tekst.
€ 250
* Vroegste aanzet die in veel opzichten verschilt van de uiteindelijke tekst. ‘Rembrandt is Rembrandt’ is de tekst van een lezing die Wolkers gehouden heeft tijdens het Rembrandtsymposium in de Stadsschouwburg in Amsterdam op 28 januari 1992 en werd gepubliceerd in NRC Handelsblad van 24 januari van datzelfde jaar. Later werd de tekst opgenomen in Rembrandt in Rommeldam (1994).

29. Originele kleurenfoto. 12,7 x 17,4 cm. Op de achterzijde schreef Wolkers: ‘Tom Jan en Bob Wolkers/ in Laugharne bij het graf/ van Dylan Thomas/ 11 Oct. 1985/ Retour/ J. Wolkers’, gevolgd door zijn Texelse adres.’
Verkocht
* Inderdaad: Jan Wolkers bij het graf van Dylan Thomas met Tom en Bob bij de armen.

30. Originele kleurenfoto. 8,5 x 10,7 cm. Op de achterzijde in potlood gedateerd ‘29/9/84’.
Verkocht
* Jan, Bob en Tom Wolkers en fotograaf Steye Raviez staan voor een Jaguar XJ.

31. Originele zwart-witfoto door Steye Raviez. 30,4 x 20,4 cm. Met op de achterzijde het copyrightstempel van de fotograaf. Jaren tachtig. Punaisegaatjes.
Verkocht
* Liefdevol portret van Jan en Karina Wolkers.

32. Originele zwart-witfoto door Steye Raviez. 30,4 x 20,4 cm. Met op de achterzijde het copyrightstempel van de fotograaf. Jaren tachtig.
Verkocht
* Wolkers in zijn huiskamer met een blije Tom in zijn armen (‘met zijn befaamde zwart-wit gestreepte sokken’, volgens Karina Wolkers).

33. Originele zwart-witfoto. 29,6 x 23,9 cm. Op de achterzijde schreef Wolkers ‘Zo spoedig/ mogelijk/ retour/ Jan Wolkers/ Zomerdijkstr. 22/ Amsterdam’. Met rode viltstift haalde hij het adres door en schreef hij zijn adres op Texel ernaast. Ook met zijn naam en adresstempel met zijn Texelse adres. Wat verfomfaaid.
Verkocht
* Forse uitvergroting van een foto van de pasfoto die de achterkant van Kort Amerikaans sierde, maar het origineel van dit exemplaar heeft in een paspoort gezeten, gezien de twee meegefotografeerde roestige nietjes en een koninklijk stempel.

34. (Een paradijsvogel boven het aardappelloof). Typoscript in doorslag. 29,7 x 21,0 cm. 9 eenzijdig betypte bladen, rechtsboven genummerd in typoscript. Dit is niet de hele tekst van de lezing; de laatste twee bladen ontbreken.
Verkocht
* De tekst van een lezing over Multatuli, gehouden op 14 februari 1987 in de Nieuwe Kerk in Amsterdam en gepubliceerd in Vrij Nederland van 21 februari 1987. De lezing werd herhaald tijdens de Boekenweek op 27 maart 1987 in Leeuwarden. Daarvan verscheen een bibliofiele uitgave onder de titel Mijn liefde voor Multatuli, verzorgd door Boekhandel De Tille. In datzelfde jaar verscheen de lezing in boekvorm bij uitgeverij De Geus, aangevuld met de tekst ‘De beet van de Tarantula’. Beide teksten werden later opgenomen in Tarzan in Arles (Amsterdam 1991). Onderhavig typoscript loopt in die editie van pagina 21 tot en met pagina 32, halverwege de pagina.

35. Probatio pennae. Handschrift in inkt. 19,5 x 14,0 cm. Op de achterzijde van een dekblad van het Deense tabaksmerk Nobel.
Verkocht
* Wolkers oefende tweemaal zijn handtekening, éenmaal rond en éenmaal wat hoekiger.

36. Sneeuwval. (Aanzet tot een gedicht). Handschrift in bruine viltstift. 12,3 x 19,9 cm. Met strepen en krullen in diverse kleuren potlood. Op de achterzijde in een ander handschrift twee boektitels van Jean Auel in potlood. Scheur. 8 regels.
€ 250
* Vroege, 8-regelige aanzet tot het gedicht ‘Sneeuwval’ dat in 14-regelige vorm werd gepubliceerd in Verzamelde gedichten (Amsterdam 2008).

37. (Tekst over het vervaardigen van monumenten van glas). Handschrift in inkt. 16,0 x 23,0 cm. Op de achterzijde van een envelop van de provincie Noord-Holland. 10 regels tekst.
€ 130
* ‘Wanneer je, zoals ik, veel monumenten in glas vervaardigt, moet je wel geïnteresseerd zijn in alles wat zich schijnbaar moeiteloos, van de aarde losmaakt’.

38. (Toespraak gehouden bij de opening van een overzichtstentoonstelling van het werk van Friso Kramer in het Stedelijk Museum op 8 december 1977). Schoon typoscript in contemporaine fotokopie. 29,7 x 21,0 cm. Drie eenzijdig betypte bladen, bijeengehouden door een inmiddels roestig nietje.
Verkocht

39. Vakantiestrip. Typoscript in doorslag. 27,5 x 21,5 cm. [1958]. 8 eenzijdige betypte bladen, bijeengehouden door twee nietjes. Met 4 (uitgebreide) handgeschreven aanvullingen en 21 kleinere correcties.
€ 1800
* Het verhaal ‘Vakantiestrip’ werd geschreven in 1958 en stond op de nominatie om opgenomen te worden in Wolkers’ debuutbundel, Serpentina’s petticoat (1961), maar werd daarin uiteindelijk niet gepubliceerd, noch in enig ander boek of tijdschrift. Het zou pas in 2015 verschijnen als zelfstandige publicatie, met een uitvoerig nawoord door Onno Blom.
Onderhavige versie is een vroegere versie dan de gepubliceerde, met handgeschreven overwegingen en probeersels in de tekst (‘geen goed nederlands, maar voor het verhaal beter: misschien beter goed nederlands’ en ‘De vloed veroverde lasso’s van schuim. De vloed weerde lasso’s van schuim’). Op het laatste blad heeft Wolkers de halve pagina volgeschreven met dergelijke probeersels (zoals ‘Hij heeft ogen of er glassplinters in zitten’).

40. (Vijf teksten uit De spiegel van Rembrandt). Typoscript. 29,7 x 21,0 cm. 5 bladen. Linksboven in potlood genummerd van 2 tot en met 6. Met enkele tientallen aanvullingen en correcties in potlood en inkt.
€ 750
* Vroege (de vroegste?) versies van de tweede tot en met zesde tekst uit De spiegel van Rembrandt (1999).

41. WOLKERS, Jan, Gerard REVE e.a. (Toneeldossier).
1. Jan WOLKERS (Toneeltekst). Typoscript. 29,3 x 20,6 cm. 3 eenzijdig betypte bladen. Geniet. Rechtsboven in handschrift gepagineerd van 1 tot en met 3. Met enkele tientallen aanvullingen en correcties.
* Toneelscène met de personages Jossie, Klaartje, Oude Bert en Trapper.
2. Jan WOLKERS (Toneeltekst). Typoscript. 29,3 x 20,6 cm. 4 eenzijdig betypte bladen. Geniet. Rechtsboven in handschrift gepagineerd van 1 tot en met 4. Met 7 doorhalingen en correcties.
* Toneelscène met de personages Trapper, Henk, Jack en Christine.
3. Gerard REVE Synopsis No III (“De Poolroute”). Typoscript in doorslag. 27,5 x 21,4 cm. Alleen recto. Gedateerd ’17 April 1961′. Koffievlek.
* Synopsis van een toneelstuk met als personages Trapper, Jack, Christine en Henk.
4. Gerard REVE Voorstel tot herziening van synopsis van Tragedie No III (“De Poolroute”). Typoscript. 27,5 x 21,4 cm. 5 eenzijdig betypte bladen. Geniet. Gedateerd ’15 mei 1961′. Koffievlekken.
* Tamelijk precieze beschrijving van alle bedrijven en scènes van een toneelstuk met als personages Trapper, Jack, Christine, Henk en Jossie.
5. Gerard REVE Exposé van “De Poolroute”. Typoscript in doorslag. 27,0 x 21,0 cm. 6 eenzijdig betypte bladen. Met 2 opmerkingen in handschrift door Jan Wolkers. Gedateerd ’20 juni 1961′.
* Scène uit De poolroute met als personages Jossie, Klaartje, Trapper en Bert.
6. Annet van BATTUM Jakop, mijn zoon. (Voorlopige scèneverdeling). Typoscript in doorslag. 27,5 x 21,5 cm. 3 eenzijdig betypte bladen. Geniet.
* Met uitgebreid commentaar van Jan Wolkers in handschrift. Met op de achterzijde van het derde blad een handgeschreven tekst van Wolkers met een tekening van een bokaal. ‘Het is alsof ik als een zeehond in een cirkus de hele wereld op de punt van m’n neus draag’.
7. (Ben GROENEVELD?) (Toneeltekst). Typoscript in doorslag. 13 eenzijdig betypte bladen. Met enkele regieaanwijzingen in handschrift (waarschijnlijk van de auteur).
* Toneelscène met als personages Jack, Christien, Trapper en Henk. Op de achterzijde van het laatste blad schreef Wolkers in potlood met grote letters ‘Schoenen Erik’.
€ 2500
* “Bovendien traden Van het Reve en Wolkers in het voorjaar van 1961 toe tot het Amsterdams Volkstoneel, onder leiding van de acteur en ervaren toneelleider Ben Groeneveld. Ook de schrijfster Annet van Battum maakte deel uit van het toneelschrijfclubje. ‘Gisteren hadden we onze bijeenkomst bij Groeneveld, met Jan Wolkers en A.v.B.,’ schreef Van het Reve op 12 april 1961 aan Wimie. ‘Die A. is stapelgek, hartstikke getikt. Die barst nog wel eens uit elkaar van waanzin, maar alle afleiding is welkom. Ze wil denk ik wel in mijn familie, maar ik vind haar beslist onaantrekkelijk en zou niet kunnen.’ Het viertal schreef toneelscènes en besprak die onderling. ‘We kregen een thema en daar moesten we iets op maken,’ zei Wolkers. ‘Of we kwamen zelf met een thema. Bij Gerard was het altijd hetzelfde: het moest spelen in een kroeg of hotel. Aan de bar zaten dan allemaal matrozen met fijne billetjes. En vroeg of laat ging het licht uit. En als-ie het dan niet meer wist, kon ik het opknappen. Het schrijversclubje was geen lang leven beschoren. Op 12 februari 1962 overleed Ben Groeneveld plotseling, na een kort ziekbed. (…) Van de toneelscènes die Wolkers en Van het Reve samen schreven is in Wolkers’ archief niets bewaard gebleven. Wel bevindt zich daarin een synopsis van Van het Reves stuk De evangelist, geschreven in 1961. En van Wolkers de opzet voor een kersttoneelstuk getiteld ‘Sneeuw en chocolademelk'” (Onno Blom, Het litteken van de dood. De biografie van Jan Wolkers (Amsterdam 2017), p. 470-471).
Buitengewoon interessant en tot nu toe onbekend dossier van het ‘toneelschrijverslaboratorium’ (term van Nop Maas) van Wolkers, Reve, Van Battum en Groeneveld.

Snoep verstandig!

Affiches, gouaches en tekeningen

42. Amerikanen uit Vietnam. Steun aan het bevrijdingsfront. (Affiche). Zonder plaats, Komitee Hulp Bevrijdingsfront Vietnam, [1968]. 76 x 50 cm. Eenzijdig bedrukt in felrood en groen met blauw en zwart, in druk gesigneerd in de rechterbovenhoek. Mooi exemplaar.
€ 150
* Afgebeeld in Jan Wolkers schilder beeldhouwer (Amsterdam 1986), p. 140. In hetzelfde boek is een interview van Theun de Winter met Jan Wolkers opgenomen, op pagina 146 daarin lezen we: ‘”Tekens. Bij dat woord moet ik denken aan jouw schilderijen met bollen – waarschijnlijk door hun gelijkvormigheid, maar ook omdat er iets bezwerends uitgaat van al die nauwkeurig in het gelid staande bolletjes”. Wolkers: “Op de affiches die ik toen maakte voor het Vietnam-comité, komen die ronde vormen terug. Ik werkte met rijen schietschijven en daarin zag je steeds weer het hoofd van die Vietnamese man, op het moment dat hij doodgeschoten wordt door een politie-officier'”.

43. Gouache / aquarel. 50,5 x 35,5 cm. Op tekenpapier. Rechtsonder gesigneerd ‘Jan Wolkers 2005’.
€ 3200
* Wolkers signeerde zijn werk op latere leeftijd maar heel zelden, het was min of meer bedoeld ‘voor eigen gebruik’. Wolkers’ latere werk is een interpretatie van de natuur die hem omringt. ‘”Gedachtelandschappen” noemde Wolkers zijn doeken. Het waren geen realistische afbeeldingen van de werkelijkheid, maar de consequentie van wat hij had gezien. “Het gaat in mijn werk om de ervaring”. De gedachtelandschappen straalden rust en evenwicht uit – en dat was precies wat Wolkers na een paar jaar op Texel had gevonden’ (Onno Blom, Het litteken van de dood. De biografie van Jan Wolkers (Amsterdam 2017), p. 916).

44. Gouache. 64 x 50 cm. Op zwaar aquarelpapier. Rechtsonder gesigneerd ‘Jan Wolkers 2005’.
€ 3200
* Zie vorige nummer.

45. (Indonesië). Geen financiële steun aan het generaalsbewind. Suharto ongewenst. Vrijheid voor 150.000 politieke gevangenen in indonesië. (Affiche). [Comité Soeharto ongewenst, 1970]. 53 x 39 cm. Eenzijdig bedrukt in geel en zwart. Mooi exemplaar.
€ 75
* Afgebeeld in Jan Wolkers schilder beeldhouwer (Amsterdam 1986), p. 138. Protest tegen het bezoek van de Indonesische president aan Nederland.

46. Portugal moordt met nato-wapens in afrika. (Affiche). Amsterdam, Angola comité, 1970. 59 x 41,5 cm. Eenzijdig bedrukt in rood, geel en zwart, in druk gesigneerd en gedateerd in de linkerbovenhoek. Mooi exemplaar.
€ 100
* Afgebeeld in Jan Wolkers schilder beeldhouwer (Amsterdam 1986), p. 141.

47. Potloodtekening in fotokopie. 21,0 x 29,6 cm. cm.
€ 20
* Fotokopie van een nog niet voltooide tekening op p. 106-107 uit 22 sprookjes, verhalen en fabels (Amsterdam 1985), door Wolkers links met een potloodlijntje aangevuld. Onder de tekening in potlood: ‘org. tek terug’.

48. Potloodtekening. 14,0 x 8,3 cm. Op de achterzijde van een dekblad van het Deense tabaksmerk Nobel.
Verkocht
* Schetsmatige tekening van een man met twee uilen op zijn armen, terwijl er boven hem een zwerm uilen komt aanvliegen.

49. Potloodtekening. 10,0 x 8,3 cm. Op de achterzijde van een deel van een dekblad van het Deense tabaksmerk Nobel.
€ 130
* Uil, schedel en tors. Schetsmatige variant van de tekening uit 1985 die is afgebeeld in het laatste illustratiekatern van Onno Bloms biografie van Jan Wolkers, Het litteken van de dood (Amsterdam 2017).

50. Potloodtekening. 21,5 x 27,4 cm. Gevouwen.
€ 120
* Schetsmatige tekening van een schedel. Op de achterzijde van een typoscript in doorslag met twee regels tekst: ‘Als er iemand voorbereid was, ja zelfs voorbestemd leek, om de meest erotische roman uit onze literatuur te schrijven, was ik het wel’. Rechtsboven gepagineerd in typoscript ‘-1-‘.

51. Potloodtekening. 21 x 13,4 cm.
€ 100
* Zeer schetsmatige opzet voor een deel van de tekening op p. 48-49 van 22 sprookjes, verhalen en fabels (Amsterdam 1985).
Bijgevoegd: fotokopie van de nog niet voltooide tekening uit het boek, door Wolkers links en rechts met wat schetsmatige begroeiing aangevuld. 21,0 x 29,6 cm.

52. Potloodtekening. 15,2 x 14,0 cm. Vloeipapier, geplakt op een groter blad papier (21,4 x 27,4 cm.).
€ 150
* Opzet voor de tekening op p. 40 van 22 sprookjes, verhalen en fabels (Amsterdam 1985).

53. Potloodtekening. 13,5 x 21,0 cm.
Verkocht
* Drie hoofden naast elkaar: van mannenhoofd naar schedel.

54. Snoep verstandig! Turks fruit. (Affiche). 45,5 x 25 cm. Eenzijdig bedrukt in rood, groen en zwart. 1969. Mooi exemplaar.
€ 100
* Prachtig affiche met het iconische omslagontwerp van Jan Vermeulen.

55. Tekening in inkt, iets aangezet met blauwe waterverf. 14,0 x 8,3 cm. Op de achterzijde van een dekblad van het Deense tabaksmerk Nobel.
Verkocht
* Tekening van een vrouwelijk skelet, de bovenste helft van de schedel en de voeten vielen buiten het blad.

56. Tekening in viltstift en fineliner. 21,0 x 29,6 cm.
€ 160
* Blad met veertien kleine schetsjes, deels ideeën voor de tekening op p. 12 van 22 sprookjes, verhalen en fabels (Amsterdam 1985): het roodborstje, een vaas of bokaal met veertjes en de boterham. Maar ook schetsjes van een liggende vrouw, een open mossel met daarin twee vrouwenfiguren en een krab met een vrouw tussen de scharen.

57. Twee potloodtekeningen. 13,5 x 21,0 cm.
€ 220
* Schetsmatige opzetjes voor de tekening op p. 30 van 22 sprookjes, verhalen en fabels (Amsterdam 1985).

58. Vijf schetsen voor het Rembrandtmonument. Potloodtekening op tekenpapier. 24,0 x 31,9 cm. Eén blad. Alleen recto. Horizontale vouw aan onderzijde.
€ 300
* Vijf schetsmatige ontwerpen voor het Rembrandtmonument dat Wolkers in opdracht van de gemeente Leiden had ontworpen en dat op 26 oktober 2005, zijn tachtigste verjaardag, werd onthuld op het Leidse Stationsplein: ‘Wolkers had voor Leiden een monument voor Rembrandt ontworpen, dat naar boven breed uitliep als een fakkel, en waarin twee compartimenten glas zaten: groen voor de Rijn die door de stad stroomt, en een mengeling van kleuren voor het bonte palet van de zeventiende-eeuwse kunstenaar’ (Onno Blom, Het litteken van de dood. De biografie van Jan Wolkers (Amsterdam 2017), p. 935).
Op deze schetsen staat de vorm van het monument al vast, maar op de vorm van de compartimenten wordt vijfmaal gevarieerd.

In nieuwstaat!

Auteursexemplaren

Achter de schotten in huize Pomona werd ook een aantal genummerde dozen met auteursexemplaren gevonden. De dozen waren door Wolkers in plastic omwikkeld en de boeken verkeren in nieuwstaat. En als wij schrijven in nieuwstaat, dan bedoelen we ook écht in nieuwstaat: ongelezen, onbepoteld en altijd droog en donker bewaard. Deze afdeling is aangevuld met auteursexemplaren die elders in Wolkers’ huis werden bewaard, weliswaar niet helemaal als nieuw, maar in zeer goede staat, tenzij anders vermeld.

59. Het afschuwelijkste uit Jan Wolkers. [1969]. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
€ 25

60. Delícias Turcas. 1976. Garenloos. 1e druk. Voorzijde omslag wat vuil.
Verkocht
* Portugese vertaling van Turks fruit.

61. Dödskallefjärilen. [1982]. Karton met stofomslag. 1e druk. In nieuwstaat.
Verkocht
* Zweedse vertaling van De doodshoofdvlinder.

62. Dominee met strooien hoed. 1977. Geniet. 1e druk, 2e oplage. In nieuwstaat.
€ 10

63. De doodshoofdvlinder. 1979. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
€ 30

64. Drie romans. Kort Amerikaans. Een roos van vlees. Terug naar Oegstgeest. 1983. Garenloos. 1e gezamenlijke druk. In nieuwstaat.
€ 30

65. Gesponnen suiker. 1967. Garenloos. 20e druk. In nieuwstaat.
€ 20

66. Gesponnen suiker. 1983. Garenloos. 30e druk. Bijna als nieuw.
€ 15

67. Groeten van Rottumerplaat. 1971. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

68. Groeten van Rottumerplaat. 1971-1977. Vier delen. Garenloos. 1e, 2e, 3e en 4e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

69. De hond met de blauwe tong. 1964. Garenloos. 6e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

70. De hond met de blauwe tong. 1981. Garenloos. 20e druk. Met buikband: ‘herziene editie’. Bijna als nieuw.
€ 25

71. Horrible tango. 1982. Ingenaaid. 14e druk. Bijna als nieuw: iets vuil.
€ 15

72. Horrible tango. 1976. Ingenaaid. Onopengesneden. 1e druk. In nieuwstaat.
€ 20
* Zweedse vertaling van Horrible tango.

73. De junival. 1982. Linnen met stofomslag. 1e druk. In cellofaan. In nieuwstaat.
Verkocht

74. Kort Amerikaans. 1979. Garenloos. 39e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

75. Kort Amerikaans. 1979. Garenloos. 40e, herziene druk. In nieuwstaat.
€ 25

76. Kort Amerikaans. 1979. Garenloos. 41e druk. Bijna als nieuw.
€ 20

77. De kus. 1977. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

78. De kus. 1977. Linnen met stofomslag. 1e druk. Bijna als nieuw: krasje op voorzijde stofomslag.
Verkocht

79. Kyssen. 1978. Karton met stofomslag. 1e druk. Omslag wat geschaafd.
€ 30
* Zweedse vertaling van De kus.

80. Les délices de Turquie. 1976. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
€ 30
* Franse vertaling van Turks fruit.

81. De perzik van onsterfelijkheid. 1980. Linnen met stofomslag. 1e druk. In cellofaan. In nieuwstaat.
Verkocht

82. De perzik van onsterfelijkheid. 1980. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
€ 30

83. Een roos van vlees. 1964. Linnen met stofomslag. 3e druk. In bruin pakpapier. In nieuwstaat.
Verkocht

84. En ros av kött. 1975. Ingenaaid. Onopengesneden.1e druk. Bijna als nieuw.
€ 30
* Zweedse vertaling van Een roos van vlees.

85. En rose av kjøtt. 1977. Garenloos. Met buikband: ‘nyhet! første gang på norsk’. In nieuwstaat.
Verkocht
* Noorse vertaling van Een roos van vlees.

86. A Rose of Flesh. 1970. Garenloos. Bijna als nieuw.
Verkocht
* Engelse vertaling van Een roos van vlees. Pocketeditie.

87. A Rose of Flesh. 1967. Karton met stofomslag. 1e druk. Hoeken gestoten.
Verkocht
* Engelse vertaling van Een roos van vlees.

88. Eine Rose von Fleisch. 1969. Linnen met stofomslag. 1e druk. Bijna als nieuw.
Verkocht
* Duitse vertaling van Een roos van vlees.

89. Den ryslige snögubben och andra noveller. 1969. Garenloos. Onopengesneden. 1e druk. In nieuwstaat.
€ 30
* Negen verhalen uit Serpentina’s petticoat, Gesponnen suiker en De hond met de blauwe tong, vertaald in het Zweeds. Den ryslige snögubben betekent ‘de verschrikkelijke sneeuwman’.

90. Serpentina’s petticoat. Met tekeningen uit de hongerwinter. 1967. Garenloos. 13e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

91. Snaggad. 1985. Karton met stofomslag. 1e druk. Omslag vuil.
€ 15
* Zweedse vertaling van Kort Amerikaans. Letterlijk betekent snaggad ‘vastgelopen’.

92. Tillbaka till Oegstgeest. 1977. Karton met stofomslag. 1e druk. Bijna als nieuw.
€ 25
* Zweedse vertaling van Terug naar Oegstgeest.

93. Türkische Früchte. 1977. Garenloos. In nieuwstaat.
€ 15
* Duitse vertaling van Turks fruit. Pocketeditie.

94. Türkische Früchte. 1975. Karton met stofomslag. 1e druk. Met buikband: ‘Ein internationaler Bucherfolg’. In cellofaan. In nieuwstaat.
€ 50
* Duitse vertaling van Turks fruit.

95. Turkish Delight. 1974. Karton met stofomslag. In nieuwstaat.
Verkocht
* Engelse vertaling van Turks fruit.

96. Turkish Delight. 1975. Garenloos. Iets vuil.
€ 15
* Engelse vertaling van Turks fruit. Britse pocketeditie.

97. Turkish Delight. Dell, 1974. Garenloos. In nieuwstaat.
€ 20
* Engelse vertaling van Turks fruit. Amerikaanse pocketeditie. Zie ook nummer 135 in deze catalogus, de originele doos van uitgever Dell waarin deze titel werd verstuurd.

98. Turkisk konfekt. 1973. Ingenaaid. Onopengesneden. 1e druk.
Verkocht
* Zweedse vertaling van Turks fruit.

99. Turks fruit. 1969. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

100. Turks fruit. 1970. Garenloos. 4e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

101. Turks fruit. 1970. Garenloos. 17e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

102. De walgvogel. 1974. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

103. Wegens sterfgeval gesloten. 1970. Garenloos. 4e druk. In nieuwstaat.
€ 15

104. Werkkleding. 1971. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
Verkocht

105. Zurück nach Oegstgeest. 1981. Garenloos. In nieuwstaat.
€ 20
* Duitse vertaling van Terug naar Oegstgeest.

106. Zurück nach Oegstgeest. 1979. Linnen met stofomslag. In cellofaan. 1e druk. In nieuwstaat.
€ 35
* Duitse vertaling van Terug naar Oegstgeest.

107. WOLKERS e.a., Jan Elf gedichten voor Piet Keizer. 1973. Geniet met stofomslag. Oplage 500 genummerde exemplaren. 1e druk. Bijna als nieuw.
Verkocht

108. WOLKERS e.a., Jan Die Reise nach Mohrbach. [1985]. Linnen met stofomslag. 1e druk. Omslag wat geschaafd.
€ 25
* Bevat behalve de Duitse vertaling van Terug naar Oegstgeest ook vertalingen van Vroeger is dood van Inez van Dullemen, De nietsnut van Frans Kellendonk en Kinderjaren van Jona Oberski.

109. (WOLKERS, Jan). H.L.C. JAFFÉ Jan Wolkers. [1966]. Garenloos. 1e druk. In nieuwstaat.
€ 35

Niks geen saaie varia

110. 22 Sprookjes van Jan Wolkers. [Amsterdam, De Bezige Bij, 1998].
€ 100
* Geheel blanco dummy van de derde druk, met een eenzame, maar herkenbare potloodschets op de laatste pagina.

111. De bretels van Jupiter. Breda, De Geus, 1988. Ingenaaid. 48 p. Geïllustreerd. 1e druk.
€ 20
* In het oorspronkelijke zakje van cellofaan, met envelop, flyer en informatievelletje over de serie. De Geus Briefboek.

112. De drijfschaal van Van Gogh. Rotterdam, Van Hezik-Fonds 90, 1990. Ingenaaid met stofomslag. 32 p. 1e druk.
€ 15

113. Een cilinder vol zeegeruis. (Den Haag, Stichting Promotie Den Haag, 2000). Geniet. 14 (= 12) p. Geïllustreerd. 1e druk.
Verkocht
* Over het Panorama Mesdag. Mesdagkwartier-lezing V.

114. De grazige weiden. Texel, Het Open Boek, (2003). Cahiersteek. 20 p. Geïllustreerd. 1e afzonderlijke druk.
Verkocht
* Uitgave ter gelegenheid van de onthulling van het door Wolkers ontworpen monument voor Jac.P. Thijsse in Den Burg.

115. Ik heb de winter liefgehad. Leiden/ Texel, Het Tillenbeest, 2015. Cahiersteek. (12) p. Met de hand gezet uit de Excelsior en gedrukt op Zerkall-Bütten door drukkerij Mostert in een oplage van 150 genummerde exemplaren.
Verkocht
* Ongenummerd exemplaar, maar met Wolkers’ handtekeningstempel (met kip) in goud onder het colofon.

116. Mijn liefde voor Multatuli. (Leeuwarden, De Tille, 1987). 17 eenzijdig bedrukte bladen in overslagmap. Gedrukt op Svecia Antiqua in een oplage van 250 genummerde en door de auteur gesigneerde exemplaren.1e druk. Overslagmap deels minimaal verschoten.
Verkocht
* Bevat de tekst van een lezing over Multatuli, een tekening en een gedicht in facsimile van het handschrift. Deze uitgave was bestemd voor hen die aanwezig waren bij de lezing van Wolkers op 27 maart 1987, tijdens de Boekenweek.

117. De nagels van God. Voordracht ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren. Amsterdam, Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren, 1999. Cahiersteek. 24 p. Oplage 500 exemplaren. 1e druk.
Verkocht

118. Natura Artis Magistra. Bezorgd en toegelicht door Onno Blom. Leiden, Het Tillenbeest, 2024. Cahiersteek met stofomslag. (32) p. Gedrukt in een oplage van 333 genummerde exemplaren. 2e druk.
€ 30
* Gesigneerd door Onno Blom en met Wolkers’ handtekeningstempel (met kip) in rood op de Franse titel.
Los bijgevoegd: frontispice van deze uitgave, een zelfportret van Wolkers, maar gedrukt op zwaar papier, anders dan in het boek.

119. Omringd door zee. [Den Burg], Het Open Boek, (1999). Karton. 36 p. Geïllustreerd. 1e druk.
€ 15
* Met op de Franse titel Wolkers’ handtekeningstempel (met kip) in zwart.

120. Vakantiestrip. Bezorgd en toegelicht door Onno Blom. Leiden, Het Tillenbeest, 2015. Karton. 40 p. 2e druk.
Verkocht
* Op de titelpagina gesigneerd door Onno Blom, gedateerd ‘Den Haag, 8.IX.2025′. en voorzien van Wolkers’ handtekeningstempel (met kip) in rood.

121. Vakantiestrip. Bezorgd en toegelicht door Onno Blom. Leiden, Het Tillenbeest, 2015. Karton. 40 p. 2e druk.
€ 20
* Op de titelpagina gesigneerd door Karina Wolkers en Onno Blom. De laatste voegde nog ‘Texel/ 2016’ toe.

122. Werkkleding. Amsterdam/ Brussel, Elsevier, (1971). Garenloos. 256 p. Rijk geïllustreerd. Scheefgelezen.
€ 500
* Het exemplaar van concurrent auteur-kunstenaar Jan Cremer, die het op meer dan twintig plaatsen van venijnig commentaar heeft voorzien. Bij een foto van Wolkers: ‘moedeloos staren’. Bij een zelfportret: ‘moeilijk doenerig’. Nog een paar: ‘Rembrandtbewonderaar zucht naar publiciteit’, ‘verregaande ijdelheid’, ‘querulant’ en ‘walgelijke zelfingenomenheid’. Op de achterzijde van het omslag kreeg Wolkers met balpen een blauwe Wilhelm II-snor.
Bijgevoegd: Jan CREMER, ‘Apollo uit de klei getrokken’. Typoscript. 39,0 x 21,5 cm. Drie bladen kopijpapier van HP Magazine. Met talloze doorhalingen en correcties.
* Vernietigende recensie van Werkkleding.
Tevens bijgevoegd: hetzelfde typoscript in doorslag, op blauw kopijpapier van HP Magazine.
Cremers recensie heeft wel stof doen opwaaien, in Het Vrije Volk werd er uitgebreid uit geciteerd en ook Vrij Nederland kwam er op terug: ‘Ruim een maand geleden schreef Jan Cremer op verzoek van de redaktie van de Haagse Post een pagina-grote kritiek over het laatste boek van Jan Wolkers, Werkkleding, en die ging er behoorlijk hard tegenaan. Zo hard zelfs dat binnen de uitgeverij van Werkkleding, Elsevier, er schande van werd gesproken dat de Haagse Post, een tot het Elsevier-concern behorend blad, iets dergelijks durfde op te nemen. Men overwoog zelfs om in dat kader stappen te ondernemen, wat een minder heetgebakerde Wolkers met succes heeft ontraden’.
In 2018 uitte Cremer zich heel anders over Wolkers. In HP/De Tijd van 30 april 2018 zei hij tegen Nick Muller: ‘Ik kende Wolkers al sinds de jaren vijftig, ik heb hem diverse keren bezocht en had al die jaren heel goed contact met hem’.

123. Zomerhitte. [Amsterdam], CPNB, 2005. Karton. 92 p. 1e druk.
€ 20
* Met op de Franse titel Wolkers’ handtekeningstempel (met kip) in rood. Met bijpassende boekenlegger. Boekenweekgeschenk 2005.

124. Zomerhitte. (Luxe-editie). [Amsterdam], CPNB, 2005. Linnen met rood leeslint en stofomslag. 96 p. 1e druk.
€ 220
* Eén van de 250 genummerde luxe-exemplaren die werden gebonden in linnen met stofomslag. DIT IS NUMMER 2 VAN DE OPLAGE. Relatiegeschenk, niet in de handel. Boekenweekgeschenk 2005.

125. Zwarte bevrijding. (Luxe-editie). Amsterdam, CPNB, 1995. Linnen met stofomslag. 56 p. 1e druk. Keurig.
€ 120
* Eén van de circa 100 luxe-exemplaren die werden gebonden in linnen met stofomslag. Relatiegeschenk, niet in de handel. Boekenweekessay 1995.

126. WOLKERS, Jan, en Arnon GRUNBERG Alsof een storm je optilt. Bezorgd en toegelicht door Onno Blom. (Met een ingeplakt frontispice: een reproductie van een foto van Wolkers en Grunberg in omhelzing door Chris van Houts). Leiden, Het Tillenbeest, 2021. Cahiersteek met stofomslag (met patrijspoort). 24 p. Gezet uit de Zenon en gedrukt op Zerkall-Bütten in een oplage 250 genummerde exemplaren, gesigneerd door Blom en Grunberg en voorzien van Wolkers’ handtekeningstempel (met kip) in rood.
Verkocht
* Bibliofiele uitgave, verspreid door Boekhandel Het Open Boek op Texel. Fraaie vormgeving van Sander Pinkse. Niet in WorldCat.

127. WOLKERS, Jan, en Arnon GRUNBERG Alsof een storm je optilt. Bezorgd en toegelicht door Onno Blom. Met een voorwoord door Kurt de Belder en een nawoord over het Wolkersarchief door Mart van Duijn. Leiden, Het Tillenbeest, 2021. Cahiersteek. 24 p. Oplage 600 exemplaren. 1e druk.
Verkocht
* Verschenen ter gelegenheid van de presentatie van het Wolkersarchief in oktober 2021. Deze uitgave was exclusief bestemd voor de personeelsleden en de Vrienden van de Universitaire Bibliotheken Leiden. Niet in de handel. Slechts éen exemplaar in WorldCat: UB Leiden.

128. WOLKERS, Jan, en Onno BLOM Hoe Jan Wolkers 3 oktober vierde. Leiden, (3 October Vereeniging), 2017. Cahiersteek. 32 p. Gedrukt in een oplage van 100 genummerde exemplaren. 1e druk
Verkocht
* Bevat ‘Een rou, woest en vreeselyck volk’ van Wolkers en ‘De omgekeerde optocht’ van Blom. Met onder het colofon Wolkers’ handtekeningstempel (met kip) in rood.

129. (WOLKERS, Jan). Onno BLOM Genialiteit staat nooit buiten spel. Jan Wolkers & voetbal. Leiden/ Texel, Het Tillenbeest, 2022. Ingenaaid. 120 p. Geïllustreerd. 1e druk.
Verkocht
* Gesigneerd door de auteur en voorzien van Wolkers’ handtekeningstempel (met kip) in rood.

130. (WOLKERS, Jan). Onno BLOM Goeie god, wat een oog! Jan Wolkers & Claude Monet. (Enschede, Stichting Literaire Manifestaties Enschede)/ Boekhandel Broekhuis, (2009). Geniet met stofomslag. (16) p. Gedrukt in een oplage van 300 exemplaren. 1e druk.
Verkocht
* Eén van de 175 genummerde exemplaren die bestemd waren voor de begunstigers van de Stichting Literaire Manifestaties Enschede. Achttiende Drienerwoldelezing.

131. (WOLKERS, Jan). Onno BLOM De Tarzan van de schapen. Jan Wolkers & Texel. Leiden, Het Tillenbeest, 2012. Karton met stofomslag. 160 p. Geïllustreerd. 1e druk.
Verkocht
* Gesigneerd door de auteur met datering ‘Texel/ 26.XII.2022’.

132. (WOLKERS, Jan). Onno BLOM en Karina WOLKERS De veelvraat. (Leiden, Leiden Culinair/ HBK belastingadviseurs & accountants, 2016). 36 x 13 cm. Vouwblad. Met de hand gezet uit de Baskerville en gedrukt in rood op 230 grams Zerkall-Bütten door Mostert en Van Onderen in een beperkte oplage. 1e druk.
€ 75
* Onno Blom schrijft over Wolkers’ eetlust en culinaire gastvrijheid, Karina Wolkers verklapt het recept van de gehaktballen die haar man maakte. Niet in WorldCat.

Waar het mee begon

133. Kartonnen doos. 29 x 40 x 22 cm. Doos met etiketten van Demeter biologisch-dynamische kwaliteitsvoeding: ‘deegwaar 250 g.’ en ‘Feinschnitt. Frischei-Teigwaren’.
€ 100
* Doos 20 van de twintig achter de schotten gevonden dozen. Hierin zaten, volgens opschrift van Wolkers in viltstift, onder anderen ‘D.S.H. (Schooluitgave) (…) T.N.O. (Zweeds gebonden) H.T. (Zweeds) G.v.R. 2e druk Turks Fruit Portugees Frans’. In deze doos liggen ter versteviging twee tijdschriften, een nummer van Amandla (over Zuid-Afrika) en het Vietnam-bulletin, beide uit 1977.

134. Kartonnen doos. 17 x 35 x 25 cm. Doos met etiket ’10 ex. sprookjes van de lage landen’.
€ 100
* Doos 16 van de twintig achter de schotten gevonden dozen. Hierin zaten, volgens opschrift van Wolkers in viltstift, onder anderen zes eerste drukken van De doodshoofdvlinder, vier 40e drukken van Kort Amerikaans en vier exemplaren van Zurück nach Oegstgeest.

135. Kartonnen doos. 29 x 37 x 23 cm. Doos met opdruk ‘Dell. The best in Paperbacks’. Met aan Wolkers geadresseerd etiket van Dell Publishing in New York (‘C/O Meulenhoff Nederland’). Op twee zijkanten staat met grote letters gestempeld ‘1P 100 60941 Turkish Delight $ 1.50’.
€ 200
* Doos 17 van de twintig achter de schotten gevonden dozen. Hierin zaten, volgens opschrift van Wolkers in viltstift, eerste drukken van De walgvogel en van Turks Fruit (‘Amerikaans, Engels, Fins, Zweeds, Am. pocket’). Bovendien de Elf gedichten voor Piet Keizer (‘voor Eric en Jeroen’). Oorspronkelijk werd de Amerikaanse pocket-uitgave van Turkish Delight in deze doos naar Nederland verstuurd, zoals de bestempeling van de doos aangeeft. Zie nr. 97 in deze catalogus.

---

 

 

---

De plaatjes in deze catalogus zijn bedoeld om op te klikken: zo worden ze mooi groot en leesbaar.