Nieuwsbrief 1178: Jean François van Royen

Met deze nieuwsbrief eren we een buitengewone persoonlijkheid in de Nederlandse boekgeschiedenis, Jean François van Royen (1878-1942).
Van Royen was, anders dan bijvoorbeeld zijn makker en leeftijdgenoot Sjoerd Hendrik de Roos afkomstig uit een welgestelde familie met avontuurlijke neigingen; zo had zijn vader zich in 1886 gevestigd als ondernemer op het wilde platteland van Hongarije. Gezegend met een wiskundige inslag, een aanleg voor houtbewerking en gevoel voor wat mooi en lelijk was, zelfs een beetje stout als gymnasiast (zo leert de biografie uit 1947 door A.M. Hammacher), werd hij een vlijtig jurist, tevens ambitieus estheet.
Hij trad in dienst als ambtenaar van de Nederlandse Posterijen, toen nog een staatsdienst. Daar werd hij spoedig directiesecretaris en vervolgens Algemeen Secretaris der Posterijen en Telegrafie en liet zich gelden als er postzegels ontworpen moesten worden. Steeds probeerde hij de kunst en de kunstenaar te betrekken in zijn dagelijks werk.
Van Royen rolde speels als amateur de typografie in, en dan is – tenminste in de twintigste eeuw – de weg kort naar zelf uitgeven, zelf zetten, zelf drukken en tenslotte de handpers, dat bovenmenselijke ijzeren monster – je sterke vriend – dat zichtbaar maakt wat je bedenkt.

Eerst enterde Van Royen een jonge pers, De Zilverdistel, waarvoor hij zelf zet- en drukwerk ging doen, daarna begon hij zijn eigen uitgeverij waarvoor hij het handwerk eveneens zelf verrichte: de Kunera Pers, waaraan hij twintig jaar vrije tijd besteedde, tot zijn dood als een van de vele slachtoffers van de nazibezetting.

1. (ZILVERDISTEL). VERLAINE, Paul Romances sans paroles. (Den Haag, De Zilverdistel, 1913 [= 1914]). Ingenaaid met stofomslag en gedrukt etiketje met schrijver en titel. (4), 52 p. Gezet uit een letter van Peter Schoeffer van Gernsheim en gedrukt op de handpers van Joh. Enschedé en Zonen te Haarlem in rood, blauw en zwart op Keizerlijk Japans papier in een oplage van 130 genummerde exemplaren. Rond rug zeer licht verbruind, nummer onder het colofon weggegumd.
€ 450
* Zeldzaam in origineel-ingenaaide vorm – gewoonlijk ziet men dit boek in uitgeversperkament. De Zilverdistel 6.

2. (ZILVERDISTEL). LANSELOET VAN DENEMERKEN Een abel spel van Lanseloet van Denemerken hoe hi wert minnende ene joncfrou die met sijnder moeder diende. (Den Haag, De Zilverdistel, 1913). Oorspronkelijk perkament met vergulde rugbelettering en verguld Zilverdistel-vignet op voorplat. Met de hand gezet en gedrukt door J.F. van Royen op de handpers van Enschedé in rood en zwart in een oplage van 100 exemplaren. Met, los bijgevoegd, de ‘verklaringen bij Lanseloet van Denemerken’ (4 p.), ofwel vertalingen van middeleeuwse woorden. Het perkament staat een beetje wijd.
€ 450
* Het eerste boek van De Zilverdistel met het door K.P.C. de Bazel ontworpen vignet. De Zilverdistel 9. Van Royen 1964, 5.

3. (ZILVERDISTEL). NOVALIS Die Gedichte von Friedrich von Hardenberg genannt Novalis. [Den Haag], (De Zilverdistel, 1915). Oorspronkelijk perkament met vergulde rugbelettering en Zilverdistel-vignet in goud op het voorplat. (6), 132 p. Met de hand gezet uit een letter van Peter Schoeffer van Gernsheim en gedrukt door J.F. van Royen op de handpers van Enschedé in rood en zwart in een oplage van 200 exemplaren.
€ 600
* De Zilverdistel 11. Van Royen 1964, 7.

4. (ZILVERDISTEL). ROYEN, J.F. van, en P.N. van EYCK Over Boekkunst en de Zilverdistel. (Den Haag, De Zilverdistel), 1916. Oorspronkelijk halfperkament met grijze, kartonnen platten, vergulde rugbelettering en zwarte belettering op het voorplat. (6), 46 p. Met de hand gezet uit de Zilvertype en gedrukt door J.F. van Royen in rood en zwart in een oplage van 125 exemplaren. 1e druk. Vlekje op voorplat, achterplat aan bovenzijde wat verkleurd. De bovenste 3,5 centimeter van de perkamenten rug ligt los.
Verkocht
* Zeldzame variant met smalle perkamenten rug en platten van grijs karton. Eerste boek van De Zilverdistel gezet uit de eigen letter, de Zilvertype, ontworpen door S.H. de Roos.

5. (ZILVERDISTEL). SUSTER BERTKEN Een boecxken gemaket van suster bertken die lvii jaren besloten heeft gheseten tot Utrecht in dye buerkercke. [Den Haag], (De Zilverdistel, 1918). Oorspronkelijk verguld heelperkament met vergulde rugtitel en het Zilverdistel-vignet in goud op het voorplat. (40) p. Met de hand gezet uit de Disteltype en gedrukt door J.F. van Royen in rood en zwart in een oplage van 70 op de pers genummerde exemplaren. Perkament wijkt iets.
€ 2200
* Misschien wel de mooiste Zilverdistel! De eerste toepassing van de letter Disteltype van Lucien Pissarro.
Van Royen 1964, 12. De Zilverdistel 16.

6. (ZILVERDISTEL). G.H. ‘s-GRAVESANDE P.N. van Eyck en de Zilverdistel. P. 171-188 in: Folium. Librorum Vitae Deditum. Jaargang IV (1954). Ingenaaid. 194 p.
Verkocht
* Bijgevoegd: D. Dooyes en H.L. Gumbert, Discussie naar aanleidng van “P.N. van Eyck en de Zilverdistel”. P. 77-82 in Folium. Librorum Vitae Deditum. Jaargang V, afl. 1-3 (1957). Ingenaaid. 96 p.

7. (ZILVERDISTEL) Een ‘Haagse uitgeverij’. De Zilverdistel in het geding. Oosterhesselen, De Klencke Pers, (1991). 28,5 x 19,0 cm. Garenloos met omslag. (4), 20 p. Vervaardigd in een oplage van 30 genummerde exemplaren. 3e druk.
€ 45
* Polemiek over de Zilverdistel tussen Jan van Krimpen en S.H. de Roos, uitgevochten in het weekblad De Amsterdammer in 1914, naar aanleiding van een artikel in de N.R.C. Met een kanttekening [door C. van Dijk]. Herdruk van Lettersniderreeks 1.

(Fragment rechtsboven met portret van Van Royen; het complete affiche ziet u hieronder)

8. (ROYEN, J.F. van). SLUITER, Willy Doet uw keus uit de alfabetische lijst der Onafhankelijke Candidaten. 1922. Grote verkiezingsposter (111 x 80 cm). Lithografie in zwart op wit papier. Met getekende portretten van Catharina van Tussenbroek, prof. R.H. Saltet, Jhr. Mr. E.A. van Beresteyn, Mr. J.F. van Royen, Dr. J. van Leeuwen, Dr. E. Bonebakker, Dr. Jan Kalf, Dr. H.G. van Wijngaarden en J.G. Moojen. Van de bekende uitgever Lion Simons tekende Willy Sluiter geen portret, maar een opengeslagen boek met de tekst ‘Wereldbibliotheek/ Elk ’t Beste’. Met rijmpje: Hier stemt men niét op nummer of op lijst / Zooals ’t partijbestuur U wijst / Maar kiest men vrouw of man / Die ’t Volksbelang het best verzorgen kan.’ Enkele randkreukjes en reparaties, maar als geheel in goede staat.
€ 250
* De Algemeen-Secretaris der Posterijen en Telegrafie en bevorderaar van de schone grafische vormgeving, drukker van de Zilverdistel Jean François van Royen was in 1922 bereid de politiek in te gaan als lid van een nieuwe ‘partij’, de Lijst der Onafhankelijke Candidaten. Hij was een van degenen die was voorgedragen door een Comité van Kunstenaars, waar ook Jan Kalf, de directeur van het Rijksbureau voor de Monumentenzorg bij behoorde.

Catharina van Tussenbroek was de eerste Nederlandse vrouwelijke gynaecoloog, Saltet was hoogleraar gezondheidskunde en aangetrouwde oom van Van Royen; Van Beresteyn was als oud-burgemeester en Kamerlid een van de weinigen met politieke ervaring. H.G. van Wijngaarden was predikant van de Vrije Gemeente te Amsterdam. J.G. Mooyen overleed jong in 1923 als assistent-resident van Bontham (nu Bantaeng) op Zuid-Sulawesi. J. van Leeuwen was wethouder Onderwijs in Utrecht. Ernst Bonebakker was organisator van het onderwijs en de volksontwikkeling van Philips.
Bij de Tweede-Kamerverkiezingen op 5 juli 1922 behaalden de Onafhankelijken echter niet meer dan 0,54% van het aantal stemmen, veel te weinig voor een van de 75 Kamerzetels; op J.F. van Royen zelf werden 202 stemmen uitgebracht, de meeste in de Kieskring ‘s-Gravenhage (72).
Deze grote affiche, een lithografie van de bekende kunstenaar Willy Sluiter die de Lijst der Onafhankelijke Candidaten kennelijk had weten te strikken, is een schier onvindbaar document! Sommige van de portretten zijn wel bekend, want apart gepubliceerd, maar van deze verkiezingsprent kon ik geen exemplaar in openbare collecties vinden.

9. (KUNERA PERS). VILLON, François Oeuvres de François Villon. Le lais, Le testament et ses ballades. (Den Haag, Kunera Pers, 1926). Oorspronkelijk soepel perkament met vergulde rugbelettering. In papieren foedraal. (4), 142 p. Met de hand gezet en gedrukt door J.F. van Royen in zwart, rood en blauw in een oplage van 110 exemplaren. Mooi exemplaar.
€ 450
* Van Royen 1964, 15.

10. (KUNERA PERS). VILLON, François (Prospectus voor Oeuvres). (Den Haag, Kunera Pers, 1926). Vouwblad. Met de hand gezet en gedrukt door J.F. van Royen op zijn eigen pers. Gevouwen. Met twee stempeltjes van Scheltema & Holkema in rood.
Verkocht
* Zeer zeldzaam en fraai gedrukt prospectus. De Franstalige tekst is van de hand van J.F. van Royen.

11. (KUNERA PERS). PÉGUY, Charles La Tapisserie de Notre Dame 1913. (Den Haag, Kunera Pers, 1929). Oorspronkelijke lichtrode zijden band met platte rug en de originele vergulde rugbelettering. (6), 76 p. Met de hand gezet uit de Disteltype en gedrukt door J.F. van Royen in rood, blauw en zwart in 105 op de pers genummerde exemplaren.
Verkocht
* Nooit eerder gezien in deze zijden uitgeversband! Wel is een exemplaar bekend van In den keerkring in deze lichtrode zijden uitgeversband met originele belettering. De naaisteek is zichtbaar op het schutblad, onderaan versierd met een kwastje.
Een van de allermooiste Nederlandse private-pressuitgaven, geïnspireerd door de Doves Press van T.J. Cobden-Sanderson. Van Royen had Lucien Pissarro de opdracht gegeven om een speciale letter te ontwerpen voor zijn eigen privépers De Zilverdistel. De opvallende vervlochten initialen werden door Van Royen getekend en door hemzelf in buxushout gesneden. In druk gedateerd: 20 april 1929.
Bijgevoegd: twee bladen (leporello’s) met (veel) Franse woorden uit de tekst met hun Nederlandse vertaling, geschreven door een vroegere eigenaar (zie de foto).

12. (KUNERA PERS). BOUTENS, P.C. In den keerkring. Zeven gedichten. (Den Haag, Nederlandsche Vereeniging voor Druk- en Boekkunst/ Kunera Pers), 1941 (= 1942). Verguld halfperkament. 28 p. Gezet uit de Disteltype van L. Pissarro en gedrukt in rood, blauw en zwart door J.F. van Royen op de handpers in een oplage van 210 genummerde exemplaren. 1e druk. Band aan bovenzijde (als meestal) verkleurd. Licht roestvlekkig (als meestal).
€ 75
* De laatste door J.F. van Royen voltooide uitgave, een sierlijk, vorstelijk boek. Van Royen 1964, 18. Hammacher p. 173 e.v. Rijkse 2.127. Thomassen 3.