Religion – Bible

RELIGIE – BIJBEL – SPIRITUALITEIT

U kunt de plaatjes vergroten als u er op klikt

RECENTE AANWINSTEN

1. RUUSBROEC, Johannes Het sieraad der geestelijke bruiloft. In hedendaagsche taal overgebracht door Mr. Frans Erens. (Met handgeschreven opdracht van de schrijver aan zijn broer Emile). Amsterdam, Mij voor GGL, 1917. Ingenaaid met stofomslag. XVIII, 226 p. Stofomslag gerepareerd met zuurvrije tape. Roestig.
€ 75
* Exemplaar met handgeschreven opdracht in het Latijn van de vertaler Frans Erens aan zijn broer Emile: ‘Fratri Emilio/ Fransiscus’.
Op de binnenzijde van de voorflap van het stofomslag schreef Emile Erens in potlood: (doorgestreept:) ‘Kilometerkaart geldig 30 dagen/ neem een voor twee personen’ (daaronder niet doorgestreept:) ‘Neem een kilokaart voor twee personen/ niets voor mijn terugreis rekenen/ Em’.

2. RUUSBROEC, Johannes Het sieraad der geestelijke bruiloft. In hedendaagsche taal overgebracht door Mr. Frans Erens Amsterdam, Mij voor GGL, 1917. Linnen. XVIII, 226 p.
€ 10

3. THOMAS A KEMPIS De navolging van Christus. Nieuwe uitgave naar het Latijn door J.P. Hasebroek. Amsterdam, Ten Brink & De Vries, 1885. Versierd linnen. (2), XXIV, 190, VI p. 4e druk.
€ 10

4. THOMAS A KEMPIS De navolging van Christus. Uit het Latijn vertaald door Dr. Is. van Dijk. Haarlem, Tjeenk Willink & zoon, 1909. Versierd linnen. XVI, 252 p. 1e druk. Naam op schutblad.
€ 10
* De zesde druk van deze uitgave is ook leverbaar.

5. THOMAS A KEMPIS De navolging Christi van Thomas a Kempis. Uit het Latijn vertaald door Mr. Frans Erens. Amsterdam, S.L. van Looy, 1919. Versierd linnen. VIII, 196 p. 2e druk.
€ 15
* Leverbaar in lichtbruin en in grijsbruin linnen.

6. THOMAS A KEMPIS De navolging Christi. Uit het Latijn vertaald door Mr. Frans Erens. Amsterdam, S.L. van Looy, 1907. Decorative cloth. VIII, 392 p. 1st edition. Very slight traces of use.
€ 25
* Very attractive bookbinding of rough black cloth with inlaid title tickets and decorated with white-lettered gold bands. From the translator’s collection.

7. GRESHOFF, J. Inleiding tot Claudel’s Maria Boodschap. Arnhem, Hijman, Stenfert Kroese en Van der Zande Boekverkoopers, 1921. Overdruk uit De Nieuwe Arnhemsche Courant (waarvan Greshoff redacteur was). Ingenaaid. 16 p. 2e druk. Enkele kreukels.
€ 15
* Over het toneelstuk van Paul Claudel.

8. 1763. PEIFFERS, Wilhelmus Sodoms ongerechtigheit en straffe, weleer, op ’s Heren uitdrukkelyk bevel, door zynen knecht Ezechiël, (by afwezen, waarschynlyk in geschrifte,) aan Jerusalem ten spiegel voorgestelt, volgens Ezechiël XVI: 49, 50. Nu, met uitvoeriger Verklaringe en Toepassinge, (bij gebrek van uitspraak, ook in geschrifte,) aan de Gemeente van Amsterdam, ter gelegenheit van den algemenen Dank- Vast- en Bededag, op den 2 Maart 1763. Door haren Dienaar in ’t Euangelium Wilhelmus Peiffers. Met aantekeningen, over den oorsprong van de dode Zee, over de hedendaagsche wereldsche levenswijze enz. en over enige woordenverschillen in ’t stuk van de Rechtvaardigmakinge enz. door Denzelven. Als mede nog ene uitbreidinge en gebruikmakinge van Act. XXIV:24, 25. Door den heer Doddridge. Amsterdam, Hendrik Vieroot, 1763. Marbled wrappers. XII, 116 p. Uncut. Edges a bit worn.
€ 850
* The complex and expansive title summarized: ‘Sodom’s iniquity and punishment, formerly, at the Lord’s express command, by his servant Ezekiel, (in absence, probably in writing,) presented as a mirror to Jerusalem. Now, with more extensive Explanation and Application, (in absence of pronouncement, also in writing,) to the Community of Amsterdam, on the occasion of the general Day of Thanksgiving, Fasting and Prayer, on March 2, 1763. With notes, about the origin of the Dead Sea, about the present worldly way of life, etc., and concerning some differences of words in the Justification, etc., by the same. And another enlargement and use of Act. XXIV:24, 25. By Mr. Doddridge.’ Extended sermon from the elderly years of Peiffers (1705-1779), an Amsterdam pastor, motivated by the second wave of persecutions of sodomites in 1763-1765.

9. 1730. BEELS, L. Sodoms Zonde en Straffe of Streng Wraakrecht over Vervloekte Boosheidt, en Loths Vrouw, verandert in een Zoutpilaar. Amsterdam, A. Wor and Erve G. Onder de Linden, 1730. Modern artificial leather-backed boards. (24),154, (12) p. Title printed in red and black and with a small engraving. With an useful register. 1st edition. Some stains in the preliminaries, otherwise fine.
€ 450
* ‘Sodom’s Sin and Punishment or Severe Vengeance for Cursed Wickedness, and Lot’s Wife, turned into a Pillar of Salt’. Leonard Beels (1674-1756), a minister in Amsterdam, describes extensively and in great detail the disasters that happened in Genesis XIX, including the role of salt, of sulphur, of fire, interpreting sodomy as a crime inciting God’s anger. Beels also mentions famous Roman Catholic sodomites, stringing a row of popes. He compares the way God shows this with other disasters like the St. Elizabeth’s Flood of 1421, when a large part of Holland was destroyed by a flood. This happened during a time that the people of Holland were ‘zeer dartel en broodtdronken’, ‘very frisky and boisterous’, wasteful and arrogant.

 

---

1. ALBERDINGK THIJM, J.A. De katholieke kerkregeling in ons vaderland. (Gevolgd door:) De predikanten der Nederlandsche Hervormde Kerk loondienaars? Amsterdam, C.L. van Langenhuysen, 1853. Blauw handgeschreven omslag. 24 p.- Amsterdam, J.D. Sybrandi, 1863. (2), 8 p. Met stempels en verwijderstempels uit een bibliotheek.
€ 25

2. ANAGRAPHEUS, D.N. De Zwijndrechtsche nieuwlichters (1816-1832) volgens de gedenkschriften van Maria Leer. Met een inleidend woord van J.H. Maronier. Amsterdam, Elsevier, 1892. Ingenaaid met alleen een zelfgemaakt omslag door Wim Zaal. 152 p. 1e druk. Origineel omslag ontbreekt. Wat slijtage.
€ 25
* Geschiedenis van de Christelijke Broedergemeente, een originele christelijke sekte in Zuid-Holland en Utrecht. Prachtig, origineel taalgebruik van Anagrapheus, het pseudoniem van Louise Sophie Reuvens-Blussé (1801-1896). Matige staat, maar een schaars werk.

ARMINIUS E.A. REKKELIJKEN EN PRECIEZEN

4. BERTIUS, Petrus, & Jacobus ARMINIUS Twee dispvtatien: de eene D. Petri Bertii, van de ketterije Pelagij ende Coelestij. de andere D. Iacobi Arminii, van des menschen vrije-willekeur en hare crachten. Wt den Latijne overgheset. ‘s-Graven-Haghe, Hillebrant Iacobsz., 1609. Vroeg 20e-eeuws omslagje. (40) p. Op de titelpagina, p. (12) en achteraan een identieke houtsnede met vrouwenkop tussen twee cornucopiae. 1e druk. Het pamflet zelf is in goede staat. Het onbedrukte omslag (niet het oude pamflet) met stempels. Op het pamflet is met bruine inkt ‘806’ geschreven en met rode inkt (oudtijds) heel klein ‘dap. Arm:’.
€ 125
* Twee ‘rekkelijke’ artikelen over de betekenis van het Pelagianisme van de predikant Jacobus Arminius en de kartograaf annex theoloog Petrius Bertius, voorafgegaan door een uitvoerige uiteenzetting van de vertaler uit het Latijn, die de verschillen benadrukte tussen de theologie van de vijfde-eeuwse ketter Pelagius en de door de ‘preciezen’ als ketter beschouwde ‘rekkelijke’ predikant Jacobus Arminius (1559-1609). Knuttel 1646. Tiele 806.

7. [TRIGLAND, Jacobus] Antvvoorde op dry vragen/ dienende tot advijs inde huydendaegsche kerckelijcke swarigheden. (…). De twede [verbeterde] Editie. Amsterdam, Marten Janssen Brandt, 1615. Ingenaaid met 20e-eeuws omslag. 40 p. Grotendeels uit Oudhollandsche (‘gotische’ ) letters gezet. 2e druk. Het omslag (niet het oude pamflet) met verwijderstempels uit een bibliotheek. Iets verbruind en gevlekt, maar een goed exemplaar.
€ 80
* In colofon gedateerd 20 oktober 1615. Uit de strijd tussen de Rekkelijken en de Preciezen, en die tussen Johan van Oldenbarnevelt en prins Maurits. Betoog tegen de Remonstranten geschreven door de felle contraremonstrant Jacobus Trigland (verlatijnst van zijn vaders naam Drijeykelen), die in 1615 predikant te Amsterdam was. Prachtig uitgeversmerk met dubbele afbeelding van de Emmausgangers en citaat van Lucas 24:32, een zinspeling op de naam Marten Jansz Brandt. De eerste druk is ook uit 1615. Knuttel 2192.

---

8. (BEECKMAN, Abraham Faure) De Roomsch-Katholieke godsdienst gevaarlijk voor den staat. Amsterdam, Joh. van der Hey en zoon, 1844. Ingenaaid. (2), VIII, 104 p. 1e druk. Scheefgelezen. Met stempels van een vorig eigenaar: ‘Goudzwaard’. Mooi gedrukt op groot papier.
€ 35
* De predikant A.F. Beeckman (1797-1886) schreef deze anti-Roomse brochure in de vorm van een tweespraak onder de naam ‘A.F.B. te O.’, =Oosterhout.

9. (BIBLE EXCERPTS). HIBERNICUS, Thomas Flores bibliorum, sive loci communes omnium ferè materiarum ex veteri ac novo testamento excerpti, atque alphabetico ordine digesti. Cologne, Petrus Henningius, 1630. 14 x 8 cm. Contemp. calf, spine richly gilt. (4), 698, (6) p. Spine a bit rough, but looks good. Text partly browned. Some edges worn, a few pages with ancient bookworm traces, making some lines unreadable.
€ 75
* Popular book of bible citations in Latin compiled by Thomas of Ireland (fl. 1295-1338), in alphabetical order. Looks good on a bookshelf.

10. BIBLE CALENDAR Scripture Motto Calendar. 1904. Zonder plaats of uitgever, 1904. 18 x 8 cm. Met sierkoord. Twaalf bladen in uitgestanste vorm, bedrukt in chromolitho. Afgezien van één hapje uit het eerste blad is deze kalender zeer gaaf.
€ 45
* Vermoedelijk Amerikaanse, vrome kalender. ‘Blessed are ye that sow beside all waters’.

11. BIJBEL De barmhartige samaritaan. (Haarlem, Carlinapers, 1976). 29,5 x 16,0 cm. Cahiersteek met omslag. (12) p. Met de hand gezet uit de Lutetia en gedrukt in rood, blauw en zwart in een oplage van 30 genummerde exemplaren.
€ 35
* Fraaie bibliofiele editie in minieme oplage.

12. BILDERDIJK, Willem Aan den Heer Le Sage ten Broek, in andwoord op zijnen openbaren brief aan Mr. W. Bilderdijk. Amsterdam, P. den Hengst en Zoon, 1829. Ingenaaid, oorspronkelijk bedrukt omslag. 32 p. 1e druk. Plakzegeltje voorop, verder netjes.
€ 35
* Geschrift van Bilderdijk tegen de katholieke voorman Joachim le Sage ten Broek.

13. BLAKE, William / John MILTON On the Morning of Christ’s Nativity. Milton’s Hymn, with Illustrations by William Blake. (Whittington Press). Andoversford, Whittington Press & Angscot Productions, 1981. 34 x 27 cm. Geïllustreerd halfperkament met groen linnen foedraal. XII, 26 p. Gezet uit de Caslon en gedrukt op speciaal gemaakt wit handgeschept Barcham Green-papier met Three Poplars-watermerk. Met ingeplakte kleurenillustraties. Toelichting bij de illustraties van Martin Butlin (Tate Gallery). Gedrukt in 350 genummerde exemplaren. Foedraal heeft een hoekdeukje.
€ 175
* Met aquarellen van Blake uit het jaar 1809 en een reproductie van Blake’s portret van Milton op de band en in het voorwerk. Indrukwekkend!

14. BRANDSMA, Titus Godsbegrip. Nijmegen-Utrecht, N.V. Dekker & Van de Vegt-J.W. van Leeuwen, 1932. Ingenaaid. 36 p. 2e druk. Goed.
€ 35
* Herdruk van de diesrede van Titus Brandsma als rector magnificus van de Nijmeegse universiteit. Alleen de titelpagina en de eerste tekstbladzij verschillen van de eerste druk.

15. BUNYAN, John, als: Joannes BUNJAN Eens Christens reize naar de eeuwigheid. Vertoonende onder verscheidene aardige zinnebeelden de gansche staat van een’ boetvaardige en godzoekende ziele. In het Engelsch beschreven door Mr. Joannes Bunjan, Leeraar te Bedfort. En om deszelfs voortreffelijkheid in het Nederduitsch vertaald. Versierd met verscheiden Figuren en Versen. Amsterdam, F.G.L. Holst, 1851. 14 x 9 cm. Gebonden in fraai halfleer met gemarmerde platten (2e helft 19e eeuw). 240 p. Niet afgesneden. Met enkele houtsneden. Mooi exlibris van de kunstenaar Jan Theodoor Giesen (kind op een stapel boeken kijkt naar zingende vogel; een doodshoofd ligt aan zijn voeten). Heel lichte gebruikssporen.
€ 50
* Aandoenlijk gebruiksboekje met primitieve houtsneden in uitstekende staat. Met het voorblad, waarop een godzoeker op de poort naar het Heyl klopt.

16. BUSKEN HUET, Conrad Vertrouwen. Toespraak gehouden in de Concertzaal te Haarlem. Haarlem, J.J. Weeveringh, 1863. Ingenaaid. 36 p. Niet afgesneden. 1e druk. Keurige staat.
€ 25
* Uit het scharnierpunt van Busken Huets loopbaan: in 1862 had hij het ambt van predikant vaarwel gezegd om in dienst te treden van de Opregte Haarlemsche Courant. Maar hij hield nog wel redevoeringen over godsdienstige onderwerpen in de Concertzaal, zoals dit er een is.

17. CAFMEYER, Petrus de Historie van het Alderheiligste Sacrament van Mirakel. In deze nieuwe Druk merkelyk verbetert en vermeerdert door verscheide bewyzen, proeven, en naauwkeurige omstandigheden tot heden nooit in’t ligt gebragt. Brussel, Theodorus Crajenschot, 1770. 17 x 11 cm. Half kalfsleer met gemarmerde platten. (24), 160 p. Met 20 prenten (van 21?). Goedkope herdruk van een meerdelige uitgave uit 1720. Wat slijtage aan de band. Diverse notities in potlood.
€ 95
* Over het wonder van een heilige hostie die bewaard was voor ontheiliging in 1370, gekoppeld aan hostievernietiging in de periode van de Beeldenstorm, eind zestiende eeuw. Met beeldende prenten van de gruwelen en een afbeelding van een munt.

18. CATHARINA VAN SIENA Dialogo della serafica vergine, et sposa di Christo S. Catherina da Siena diviso in quattro trattati. Nel quale profondissimamente si tratta della providenza di Dio. Et un breve compendio della sua vita, & canonizatione sotto il pontificato di Papa Pio II. Et nel fine se narra il suo felice transito. Venetië, Giacomo Sarzina, 1611. Perkament met titelschildje. (32), 652 p. Houtsnede: de Kruisafname op p. (8). Met een renaissance-kapitaal en verschillende sierranden van zetmateriaal. Herdruk. Rug wat vuil, de naakte vrouw in het emblematische drukkersmerk is deels met oude inkt doorgestreept. Met enkele (17e-eeuwse) notities en onderstrepingen, maar verder een heel net exemplaar.
€ 295
* Dialoog van de goddelijke voorzienigheid van Catharina van Siena, voorafgegaan door een inleidende brief en de heiligverklaring door paus Pius II (1461), en gevolgd door enkele contemporaine teksten van vrienden van Catharina. Dit is een typografisch mooi, renaissancistisch boek, grotendeels gezet uit een prachtige cursieve letter. Wellicht uit de boekerij van Emile Erens afkomstig.

19. CLAUS, Hugo, & GAL Een weerzinwekkend bezoek. (Met illustraties van GAL). Aalst, De Gele Limonade, [1985]. Elf ansichtkaarten in originele envelop. De zgn. ‘Volkseditie’ [= 2e druk].
€ 20
* Tien gedichtjes van Claus en inventieve antipaapse tekeningen van GAL, met een fraaie parodie op Kuifje toe. Uitgave ter gelegenheid van het bezoek van Paus Johannes Paulus II aan België. BHC 143.C.

21. DOYLE, Arthur Conan, Hugh WALPOLE, Rebecca WEST, Compton MACKENZIE, Israel ZANGWILL, a.o. (and “The Unknown Man”) My Religion. Together with replies from many eminent divines and others. London, Hutchinson & Co., [1925]. Green cloth. Front of original dust jacket pasted in at the beginning. 140 p. Uncut. 1st edition. Spine a bit discolored.
€ 25
* Famous authors about their religion. Nice dust jacket shows photos of the ten authors (but not of The Unknown Man, obviously).

21. ECKEHART, Meister Meister Eckeharts Schriften und Predigten. Aus dem Mittelhochdeutschen übersetzt un herausgegeben von Hermann Büttner. Jena, Diederichs, 1923. Twee delen. Halflinnen met zilveropdruk. 240; 192 p. Met los inliggende regelteller. Herdruk. Wat verkleurd, op de rug wat versleten, tekstpapier met voorin roest.
€ 25
* Op beide titelpagina’s schreef Roel Houwink zijn naam met het jaar 1927.

22. ESPAGNE, Jean d’ Alle de Vernuftige en Geleerde Werken van den Heer Johan d’Espagne, Bevattende Volgeestige en Mergh-rijke Gedagten over verscheide stoffen, zoo des Ouden als N. Testaments. Mitsgaders een noodige Voorreden door Johannes d’Outrein in zyn leven Phil. Doct. en Dienaar des H. Evangeliums. Amsterdam, Pieter Aldewereldt, 1733. Perkament. 774, (44) p. Gecorrigeerde, uitgebreide en geannoteerde druk. Boekband wat versleten en verkleurd, vooral op de rug. De typografische en de gegraveerde titel ontbreken en zijn vervangen door een ingeplakte, contemporaine in rood en zwart getekende titel! Het boekblok is gebroken tussen pag. 8 en 9 en ligt op die plaats 3 cm open. Maar de tekst is verder compleet.
€ 95
* Toelichting op de Bijbel en zijn schijnbare ongerijmdheden, waartoe ook verschillende bekende vertalingen (Nederlandse, Engelse en Franse) vergeleken worden. Jean d’Espagne (1591-1659) was Waals predikant in respectievelijk Grave, Orange, Den Haag en Londen. De teksten van de auteur worden vergezeld van toelichtende commentaren, waardoor dit een vlot leesbaar en interessant boek is geworden. De eerste versie van deze Nederlandse vertaling verscheen in 1702; dit is de derde en laatste druk. Met 94 bladzijden van verschillende inleidingen, voorredenen, aanprijzingen in poëzie (‘Jeukt ymands ziel, om sijn verstand te slijpen/ In’t onderzoek van Godgeleerde blâan (…) Dien wijs ik op de veeder van d’Espagne’ en lofdichten in verschillende talen (waaronder een epigram op D’Espagne in het Grieks).

23. GODSDIENSTIGE TRAKTATEN Afscheidswoorden van eenen leeraar aan jonge lieden, die belijdenis hunnes geloofs afgelegd hebben. No. 33. (en acht andere traktaten uit dezelfde periode). Amsterdam, Nederlandsch Godsdienstig Traktaat-Genootschap, ca. 1820-1835. 16 x 10 cm. Kapot boekbandje. Circa 100 p. totaal. Voorwerk ontbreekt. Alle traktaatjes zijn compleet.
€ 45
* De traktaten hebben de nummers 14, 18, 19, 24, 26, 33, 44, 66 en 151. Niet in volgorde gebonden.

24. HARTOG, A.H. de (red.) De toortsdrager. Waarin opgenomen het tijdschrift Nieuwe Banen, orgaan van de Apologetische Vereeniging De Toortsdrager der Christelijke Levens- en Wereldbeschouwing. Jaargang 1, nr. 1 (1927). Amsterdam, De Toortsdrager, 1927. Geniet. 24 p. 1e druk. Netjes.
€ 20
* Met Bijbelse inleiding en overzicht van staturen en huishoudelijk reglement, alsmede een uitvoerige lijst van sympathisanten. Er zouden vijf jaargangen verschijnen, tot en met 1931.

25. HOOGLIED Canticum Canticorum. (Antwerpen, Standaard-Boekhandel, 1949). 29 x 22 cm. 3 delen in kartonnen overslagdoos. (24); (2), 22; (2), 14 p. Gedrukt in een oplage van 430 exemplaren. Doos op de rug beschadigd, verder mooi.
€ 35
* Facsimile-uitgave van het vijftiende eeuwse blokboek Canticum canticorum, met twee afzonderlijk uitgegeven toelichtingen: Dr. M. Meertens C.S.U., Het blokboek Canticum Canticorum als godsdienstig kunstwerk en A.J.J. Delen, Het blokboek Canticum Canticorum als graphisch kunstwerk. Eén van de 300 exemplaren op handgeschept Hollandsch papier van Van Gelder.

26. HYMNEN Hymnen uit den Bijbel. (Samengesteld door Chris Leeflang). Utrecht, Stichting De Roos, 1950. Linnen. 46 p. Typografie Maarten Engelman. Gedrukt in zwart en rood op Simili Japon in een oplage van 175 genummerde exemplaren. Papierfoutje op schutblad, maar verder een erg goed exemplaar, niet verbleekt.
€ 20
* Merkwaardig verticaal formaat: 29 x 14 cm! Leeflang 14.

27. (INCUNABLE). LACTANTIUS, Lucius Caecilius Firmianus Opera. De divinis institutionibus libri septem; De Ira dei; et Opificio hominis cum Epithomon eiusdem.
Venice, Vincentius Benalius, March 22, 1493. 30 x 21 cm. Early 19th century vellum with old marks of the University of Leiden. 139 leaves (first blank missing). Capital spaces with guide letters. Roman type with some sprinklings of Greek. At the beginning a handwritten register of words for this Lactantius. On the first text page a stamp of Leiden University signifies that the book was sold, signed by W.N. du Rieu, Leyden Librarian 1880-1897. Marginal notes in old hands (mainly in one hand, the same as the author of the registers). Some old page numbers partly cut off, in the beginning some stains.
€ 3250
* Austerely elegant incunable, discarded in the 19th century from Leiden University, with alphabetical registers and learned manuscript notes probably from the 16th century.

28. [KASTEEL, P.A.] De misdaden der Katholieke Kerk. Door PAK. Amsterdam, Het R.K. Gilde van de Klare Waarheid, (ca. 1925). Geniet. 24 p. 1e druk. Plakzegeltje op omslag en stempeltjes van een klooster in Gemert. Van de laatste pagina is een flink (blanco) stuk afgescheurd, zonder tekstverlies.
€ 25
* Apologetisch geschrift, waarin de nog jeugdige Piet Kasteel (1901-2003) zijn Kerk tegen valse aantijgingen verdedigt. Kasteel was later ambassadeur in verschillende landen. Hij was de vader van Mgr. Karel Kasteel (geb. 1934) die een groot aantal hoge functies had bij het Vaticaan, en tenslotte benoemd werd tot erelid in de Pauselijke Academie der Virtuosi al Pantheon.

29. [KASTEEL, P.A.] De misdaden der Katholieke Kerk. Door PAK. Amsterdam, Het R.K. Gilde van de Klare Waarheid, (ca. 1925). Geniet. 24 p. 3e druk. Netjes.
€ 20
* Anders van uiterlijk, maar gelijk qua inhoud aan de eerste druk. Apologetisch geschrift.

30. KATHOLIEKE JEUGDBEWEGING Graalstudiën. No. 1 & 2. Amsterdam, Vrouwelijke Jeugdbeweging voor Katholieke Actie “De Graal”, 1937-1938. 20 x 20 cm. Ingenaaid. 48; 80 p. 1e druk. Overstekende omslagranden wat gekreukt. Naam voorin.
€ 25
* Handleidingen voor de organisatie van de R.K. Vrouwelijke Jeugdbeweging. Niet verder verschenen.

33. LAMPEN O.F.M., Willibrord St. Gertrudis de Grote. Hilversum, Paul Brand, 1939. Wit linnen met opdruk in grijs en paars, ontwerp Jan Louwerse. 140 p. 1e druk. Omslag deels iets verbruind. Inscriptie op schutblad.
€ 15
* Over de vroegmiddeleeuwse heilige Gertrudis van Nijvel. Serie Werken van Mystieken.

34. (LANGENHUYSEN, C.L. van). VERKOOPCATALOGUS Amstelodamum Sacrum. Het mirakel der H. Stede. Kerkelijke geschiedenis vóór 1578 en later. Amsterdam, C.L. van Langenhuysen, 1895. Bulletin No. 51. Ingenaaid. 32 p. 1e druk. Omslag verbruind, gekreukt en vlekkig.
€ 45
* Interessante, ongewone antiquariaatscatalogus van deze katholieke Amsterdamse boekhandel. Met verschillende incunabelen en postincunabelen.

35. (LUTHER). BAKEL, Dr. H.A. van Kleinoodiën uit Luther’s nalatenschap. Getuigenissen van den hervormer. Bijeengebracht, ingeleid en toegelicht. Amsterdam, S.L. van Looy, 1917. Gemarmerd donkerblauw linnen bedrukt in zilver en goud en vervolgens geëtst (ontwerp C.A. Lion Cachet; uitvoering C.J. Mensing). (2), XII, 298 p. Kop verguld. Gezet uit historische lettertypen van Joh. Enschedé & Zonen en gedrukt op Hollands papier in een oplage van 500 exemplaren. 1e druk. Mooi exemplaar met exlibris van B.A. Venemans en met diens inliggende aantekeningen voor een artikel uit 1961(?) over ‘De waarde van het Psalmboek’.
€ 450
* Bijzondere, moeilijk te beschrijven boekband: elk afzonderlijk exemplaar van deze uitgave werd met de hand op de linnen band (voorplat, rug, achterplat) geëtst, waardoor geen exemplaar precies hetzelfde is. Lion Cachet was ingenomen met het resultaat van dit kunstzinnige experiment: ‘Ik voor mij heb geen band ooit op linnen gemaakt, dien ik zoo geslaagd vind en waarover ik zoo tevreden ben als dezen’. Lang niet alle exemplaren van deze titel zijn voorzien van deze kunstenaarsband.
Braches Bouwstoffen 1080.
Ook het binnenwerk is met zorg gedrukt bij Joh. Enschedé & Zonen. Daarbij werd gebruik gemaakt van oude Schwabacher- en Frakturletters, waarvan de geschiedenis uit en te na uit de doeken wordt gedaan (p. XI-XII), compleet met het verhaal van de Spaanse zeerovers die twaalf in Pennsylvania gedrukte Lutherbijbels te gelde maakten.
Ds. B.A. Venemans (1908-1992) was een van de twee initiatiefnemers van de bibliofiele Marnixpers, en  productief auteur en verzamelaar van oude Luther-drukken.

36. (MARIADEVOTIE) Stigtelyke uytbreiding der litanie van O.L. Vrouwe van Loretten. (…) In t ligt gegeven door M.V.D.L. Brussel, J.J. Boucherie, (1760). 17,5 x 12,5 cm. Verguld leder met versierde platten en versierde binneranden. Alle sneden verguld. Schaafplekjes langs de randen
€ 300
* Met 57 ingeplakte, paginagrote gravures. Luxueus uitgevoerd devoot boekje. Twee inliggende kleurige bidprentjes uit ca. 1890.

37. (MARIADEVOTIE). VOLKSBOEK Het leven der alderheyligste ende alderzuyverste moeder Gods ende maegd Maria, gedeyld in XXI Kapittelen. Met stichtelyke leeringen op elke verholendheyd des zelfs. Getrokken uyt verscheyde schryvers, ende meest uyt d’oude vaders, tot het gebruyk der jongheyd. Gent, Bernard Poelman, [1790]. 18 x 15,5 cm. Halfleer (19e eeuws). 56 p. Schaafplekjes aan band, bibliotheeksticker op binnenzijde voorplat, stempel op blanco schutblad en op titel, wat verbruind (vanwege de kwaliteit van het papier).
€ 200
* Met titelhoutsnede, zes houtsneden op p. (2) en vier teksthoutsneden. Aardig volksboekje over het leven van Maria met gezellig knullige houtsneden.

39A. MEER DE WALCHEREN, Pieter van der Drie handgeschreven brieven aan uitgeverij Stols (‘Zeer geachte heer Stols’, ‘Zeer geachte heer Barth’ en ‘Waarde heer Barth’). Twee bladen met gedrukt briefhoofd ‘Sint Paulusabdij Oosterhout’ en éen ansichtkaart (van de Kapittelzaal in voornoemde abdij). Alleen recto. Gesigneerd ‘Dom Pieter van der meer de Walcheren’ en gedateerd 10 maart, 10 mei en 19 mei 1961. 9 resp. 14 en 5 regels. Perforatiegaatjes.
€ 45
* In de eerste brief verzoekt Van der Meer de Walcheren Stols om een presentexemplaar van de bundel Blauw gras van Fem Rutke (‘Ík hoop dat u mij niet ergerlijk onbescheiden vindt! Paters vragen immers alles om niets!’), in de tweede vraagt hij aandacht voor de poëzie van Kees Simhoffer (‘Ik vind in zijn gedichten niet alleen een sterke belofte maar zelfs hier en daar een (onleesbaar), een volkomenheid in expressie, en vooral een zuivere echtheid en doorleefde verwoording’). In de derde brief dankt hij voor een toegezonden boek van Marnix Gijsen.

39B. MEER DE WALCHEREN, Pieter van der Handgeschreven brief aan ‘Beste Gab’ [= Gabriël Smit]. 22 x 14 cm. Eén blad met gedrukt briefhoofd ‘Sint Paulusabdij Oosterhout’. Alleen recto. Gesigneerd ‘Pieter’, niet gedateerd [= 24 februari 1970]. 16 regels. Klein hoekje afgescheurd.
€ 25
* Van der Meer de Walcheren feliciteert Smit met diens 60e verjaardag, een dag later: ‘Ik zal morgenochtend de mis voor je opdragen met heel mijn vriendenhart’ en ‘ik denk met vreugde aan jou, beste Gab. Je oude vriend Pieter’.

40. MILTON, John Adam’s Morning Hymn. With Floral Borders by “Gulielmus”. Original illuminated manuscript. 27 x 21 cm. Gilt cloth. 12 leaves of sturdy paper with thinner protective sheets, decorated in colours with flowers and butterflies. The colour drawings measure approximately 13 x 9 cm. Spine and endpapers renewed. Binding dull and with some spots and other signs of use. In good condition inside.
€ 175
* These are thy glorious works, Parent of good,
Almighty, thine this universal frame,
Thus wondrous fair; thyself how wondrous then
Unspeakable, who sitt’st above these Heavens
To us invisible or dimly seen
In these thy lowest works (…).
An unknown person provided the well-known Morning Hymn of Adam and Eve with twelve beautifully colored flower drawings. The band and therefore also the illumination dates from around 1850, unfortunately there is nothing more to say about it. Feel free to ask for more images.

41. (MOENS, Wies). FERRINI, Contardo De kerstnovene van Contardo Ferrini. Nederlands van Wies Moens. Gent, Cultura, 1923. Ingenaaid. 32 p. Met illustraties van Dom Gregorius de Wit O.S.B. Gedrukt in paars en blauw. 1e druk. Wat roest.
€ 25
* Mooi uitgevoerd boekje van de jonggestorven auteur (1859-1902) (‘Te Suna, in de nabijheid van zijn geliefde Alpen, lichtte zijn ziel haar anker op 17 Ocober 1902, en zeilde over het Maggiore-meer haar eeuwige Schepper tegemoet’ aldus de inleiding van Moens). In 1947 werd Ferrini zalig verklaard.

42. MOREL, Robert Geestelyke aenspraeken van eene godtvrugtige ziel aen den Heere Jesus, die in het alderheiligste Sakrament des Outaers zyne eigendommen aenmerkende, betragt haere verbintenissen naer te koomen, en door gebeeden en verzugtingen de noodige hulp daertoe te verwerven. Uit het Fransch vertaelt en vermeerderd door W[illibrordus].K[emp]. Utrecht, Cornelius Guillielmus le Febvre, 1735. 14 x 9 cm. 19e-eeuws halfleer. 146 (=154) p. 1e druk. Curieus: 4 ontbrekende pagina’s (p. 21-25) zijn vervangen door een handschrift van dezelfde tekst, in 12 pagina’s! Kort afgesneden.
€ 50
* Geestelijke overdenkingen van een Franse benedictijner monnik (1653-1731).

43. N.P.F. (K.PR.). De zieke tijdgeest onder geneeskundige behandeling. Losse gedachten over de meeste kwalen van den dag, met probate recepten. Door N.P. F… K.PR. Amsterdam, C.L. van Langenhuysen, 1867. 17 x 11 cm. Nieuw omslagje. (2), 152 p. 1e druk. Keurig.
€ 30
* Fervent katholiek geschrift, uitgebreid over huwelijk en celibaat.

44. (OUD-KATHOLIEKE KERK). BEEK, J.A. van Lijst van eenige boeken en brochuren uitgegeven in de oud-katholieke kerk van Nederland sedert 1751 tot 1842. Opgemaakt door J.A. van Beek, Oud-Katholiek Pastoor te Rotterdam. Rotterdam, Rich. Reisberman, firma H.T. Hendriksen, 1892. Geniet. 1e druk. Stuke van voorzijde omslag afgescheurd. Enkele plakzegeltjes en andere bibliotheekmerkjes van de Bibliotheca Warmondana, een verwijderdstempel en handtekening van een geestelijke.
€ 20
* Tweede deel in serie van drie: er bestaat ook een deel 1700-1751 en een deel 1843-1893.

45. (OUD-KATHOLIEKE KERK). (MEINDAERTS, Petrus Johannes) Acta et decreta synodi cleri Romano-Catholici provinciæ Ultrajectensis, in sacello ecclesiæ parochialis Sanctæ Gertrudis, Ultrajecti, celebratæ: mense Septembri M.DCC.LXIII. (Handelingen en besluiten van de Oud-katholieke synode van 1763). (Zonder plaats of naam), 1764. 25 x 20 cm. Halflinnen met gemarmerde platten en rugschildje (vroeg 19e eeuw). (2), xxiv, 222 p. Titel in rood en zwart gedrukt. Met enkele vignetten, sierlijsten en kapitalen. 1e druk. Band wat versleten. Naam in balpen voorin (met het jaar 1971). Enkele onderstrepingen in paars potlood en vertalingen van Romeinse cijfers in Arabische. Wat verbruind.
€ 150
* Handelingen en besluiten van de Oud-katholieke synode, gehouden in de Utrechtse Gertrudiskapel onder verantwoordelijkheid van aartsbisschop P.J. Meindaerts (1684-1767, in dit boek Meyndaerts gespeld). Het was de eerste katholieke synode sinds 1565. De Franse vertaling van deze Acta et decreta werd door de Rooms-katholieke Kerk veroordeeld.

47. OVERGESCHREVEN PAMFLET De geheimen der Nieuwe Verlichters ontmaskerd. Door een gewezen medelid van hetzelve. ‘Rotterdam, H. van der Sprong, 1821.’ 26 x 20 cm. Losse gelinieerde blocnotebladen tussen twee strokartonnen bladen, met linten gesloten en met getypt titeletiket. De tekst van het gedrukte pamflet is getrouw met vulpen overgeschreven, wellicht in 1920-1950. Voorop o.a. ‘Pamflet Knuttel 25075′.
€ 30
* Wat een werk: een complete brochure (over religieuze zaken) van 32 pagina’s overschrijven. Het handschrift is heel netjes.

48. PLOEG, Jan van der Getypte en gesigneerde brief aan de Maastrichtse dichter Vic Reinders (1956). Getypte brief, gedateerd 19 Juni 1956 (40 regels). Met envelop. Van der Ploeg is blij dat de reeds meer dan dertig jaar oude vriendschap nog levend is. Hij schrijft over zijn bezigheden: commentaar op de Psalmen, onderzoek naar de christenen in Syrië en de tekstrollen uit de oudheid.
€ 45
* Jan van der Ploeg O.P. (1909-2004) was godsdiensthistoricus, maar later het gezicht van de oerconservatieve theologie die zich in Nijmegen de macht over de universiteit zag ontglippen, zich niet bewust van zijn eigen antisemitisme.

RENINCA

De schuilnaam van deze spirituele dichteres is afgeleid van ‘renata in caritate’, “herboren in liefde”, zij heet eigenlijk Renée (Cambien-)Lauwers (geboren te Puurs (Antwerpen) 13 september 1923) en daarmee de oudste auteur van België.

49. RENINCA Adem der aarde. Lannoo, Tielt, 1952. Linnen. 54 p. Met portret van de schrijfster. Gedrukt in violet en zwart in 700 exemplaren. 2e, met één gedicht vermeerderde druk.
€ 15
* Poëzie.

50. RENINCA Adem der aarde. (Met handgeschreven tekst). Lannoo, Tielt, 1950. Linnen. 52 p. Gedrukt in violet en zwart in 1000 exemplaren. 1e druk. Geplastificeerd.
€ 35
* Met bij wijze van opdracht een handgeschreven poëtische tekst van de schrijfster ‘Aan mijn korenaren te Den Bosch [met tekening van twee korenaren]/ 6 Oogst 1951’. Met verschillende inliggende papieren van André Munnichs, die de ene korenaar was; zijn echtgenote was de andere aar.

51. RENINCA Beschavingen wij rapen u als schelpen. (Voordracht door Reninca te Michelbeke op 20 november 1960). Zonder publicatiegegevens, 1960. Geniet. 40 p. Gestencild. ‘Overgenomen van bandopname’. Goede staat.
€ 20
* Met inliggend krantenknipsel over Reninca, geschreven door Urbain Van De Voorde.

52. RENINCA Beschavingen, wij rapen u als schelpen. Lannoo, Tielt, 1960. Gedecoreerd linnen. (64) p. Poëzie. Niet opengesneden. Met inliggend prospectus, waarop een foto van de schrijfster. 1e druk. Als nieuw.
€ 15
* Naam (A. Munnichs) en datum voorin.

53. RENINCA Brandend heden. (Met opdracht en briefje van de schrijfster). Lannoo, Tielt, 1947. Linnen. 80 p. Niet afgesneden. 1e druk. Met plakplastic om het linnen. Knepen liggen open, watervlekkig.
€ 30
* Met een opdracht aan André Munnichs en inliggend een briefje van de schrijfster aan hem. Met inliggende brieven over Reninca van Dr. Jac. de Vreese en B. Vos. Onder het colofon gesigneerd.

54. RENINCA Brandend heden. (Met handgeschreven opdracht). Lannoo, Tielt, 1947. Linnen. 80 p. Niet afgesneden. 1e druk. Stoffig en dof. Knepen liggen open.
€ 20
* ‘Alle exemplaren werden gesigneerd door de schrijfster’, zo ook dit. Bovendien voorzien van een liefderijke, handgeschreven, gesigneerde opdracht ‘aan de zeereerwaarde Heer Rector H. Heeren’, gedateerd Den Bosch, Februari 1953. De priester Henricus Heeren vervulde verschillende bestuursfuncties in het onderwijs en was o.a. rector van het Moederhuis van de Fraters te Tilburg.

55. RENINCA Wassend getij. (Gesigneerd). Lannoo, Tielt, 1945. Twee delen. Ingenaaid. 96; 100 p. 1e druk. Gebruikt, gesleten en vlekkig.
€ 40
* Reninca heet eigenlijk Renée (Cambien-)Lauwers, het pseudoniem is afgeleid van ‘renata in caritate’ = “herboren in liefde”. Zij werd geboren in het Antwerpse dorp Puurs op 13 september 1923 en is daarmee de oudste Belgische auteur.
Beide delen bevatten vele aantekeningen van de Bossche leraar André Munnichs, maar ook manuscripten in verschillende handen, stencils en typoscripten van teksten van Reninca. Beide delen gesigneerd door Reninca en door André Munnichs. Prozadebuut, verschenen in mei 1945.
We hebben ook een van opdrachten voorziene set (30 euro) en een zonder opdracht (20 euro).

56. RENINCA Wassend getij. (Gesigneerd). Lannoo, Tielt, 1945. Twee delen. Ingenaaid. 96; 100 p. 1e druk. Wat gevlekt.
€ 30
* Met in beide delen een dichterlijke, gesigneerde opdracht (4 en 3 regels) door de schrijfster [= Renée Lauwers (1923)] aan André Munnichs, gedateerd ‘Advent 1947’. Prozadebuut, verschenen in mei 1945.

57. RENINCA Wassend getij. (Handgeschreven opdracht). Lannoo, Tielt, 1949. Linnen. 152 p. Korte prozateksten. 2e druk. Geplastificeerd.
€ 35
* Met handgeschreven opdracht uit 1962 van Reninca. Haar naam is afgeleid van ‘renata in caritate’ = “herboren in liefde”, zij heet eigenlijk Renée (Cambien-)Lauwers en leeft nog altijd (geboren 13 september 1923).

58. RENINCA Zaad in den wind. (Met handgeschreven tekst). Lannoo, Tielt, 1945. Oblong 10 x 14 cm. Karton. 162 p. Gedrukt in rood en zwart. 1e druk. Boekband gebroken en los.
€ 25
* Vierregelige handgeschreven tekst van de schrijfster voorin. Poëziedebuut, verschenen in mei 1945.

59. RENINCA Adem der aarde. (Met handgeschreven tekst). Lannoo, Tielt, 1950. Linnen. 52 p. Gedrukt in violet en zwart in 1000 exemplaren. 1e druk. Geplastificeerd.
€ 35
* Met bij wijze van opdracht een handgeschreven poëtische tekst van de schrijfster ‘Aan mijn korenaren te Den Bosch [met tekening van twee korenaren]/ 6 Oogst 1951’. Met verschillende inliggende papieren van André Munnichs, die de ene korenaar was; zijn echtgenote was de andere aar.

62. REQUIEMMIS Missae defunctorum juxta usum ecclesiae romanae. Cum ordine et canone extensae. Mechelen, P.J. Hanicq, 1846. 39 x 28 cm. Zwart fluweel met goudopdruk. 46 p. Met frontispice van Van Lerius plus een grote en een kleine titelgravure, alle gegraveerd door Henry Brown. Gedrukt in rijk rood en zwart. Met ruitertjes van verguld zwart leer. Band aan de randen kaal en rafelig.
€ 120
* Groot formaat boek voor gebruik tijdens de rooms-katholieke dodenmis. Jozef Van Lerius was nog maar 22 toen hij de monumentale kruisdoodprent ontwierp. Ook de andere twee prenten, met vrome zielen die in het hiernamaals worden opgenomen. zijn indrukwekkend. Mooi groot spiritueel gebruiksboek.

64. SCHUYLL, Everhardus H. Een Grondighe Wederlegginge, van een seecker Paeps Boecxken, geintituleert Tafele des Gheloofs &c ghestelt, tot een Ooghensalve om de verduysterde Ooghen van de eenvoudige Papisten van S’hertogenbosch, als oock van t’Lant van Limborch, Mestricht, Venlo, Romundt en Straelen &c. Een weynich daer meede te verlichten, op dat sy de waerheydt siende, haer niet langer door het schoon bedroch der Iesu-wyten soude laten rooven. Door Everhardum H. Schuyll, Bedienaer des Evangely in s’Hertogen-Bosch. ‘s-Hertogenbosch, Ian van Turnhout, 1633. Perkament. (12), (182) p. 1e druk. Flink gat in de band, reparatie en bruine vlekken. Het binnenwerk van het boek is in goede staat.
€ 180
* Fel anti-jezuïtisch (‘Iesu-wyten’) en anti-rooms-katholiek boekje, uitgegeven met steun en een subsidie van de protestantse Bossche autoriteiten. Puntsgewijze reactie op Tafele des Gheloofs (1617) van de jezuïet Jacobus Stratius. Schaarse Bossche publicatie.

65. SMET, Cornelis Heylige en roemweêrdige persoonen, de welke in de zes eerste eeuwen bezonderlyk medegewerkt hebben om de Roomsche Catholyke religie, in geheel Nederland, uyt-te-breyden, vast-te-stellen en te bewaeren, als ook de vyanden en de vervolgers der zelve religie. St. Nicolaes, A.-L. Rukaert-van Beesen, 1826. één band. Met register. Twee delen in Half kalfsleer met gemarmerde platten. (8), IV, 294; (4), 298 p. Herdruk. Oude bibliotheekstempels uit Alverna en Verdon. Mooi.
€ 45
* Smakelijk geschreven heiligenlevens en dezelve van christenvervolgers en afgodendienaars.

66. SMITS, Wilhelmus Sapientia Vulgatae editionis versione Belgica, notis grammaticalibus, literalibus, criticis &c. praemisso Prolegomeno, elucidata, authore F. Wilhelmo Smits. Antwerpen-Amsterdam, Alexander Everaerts-Gerardus Tielenburg, 1749. Kalfsleer met vijf ribben en titelschildje. (28), LXXVIII, 186 p. Gegraveerd frontispice van J.C. Philips. Uitvoerige inleiding, tweetalige presentatie van het boek Wijsheid (Latijn en Nederlands), voorzien van noten. 1e druk. Leer aan de achterkant beschadigd. Schutbladen verbruind, wat gebruikssporen.
€ 125
* Zelfstandig deel van een omvangrijke serie bijbelboekvertalingen door de geleerde Franciscaan, geboren in Kevelaer. Dit betreft het apocriefe boek Wijsheid, ook wel Wijsheid van Salomo genoemd, dat geschreven is in Alexandrië tussen 30 en 50 n.Chr. Het staat wel in de Septuagint, maar wordt door veel protestanten niet tot de bijbelboeken gerekend.

67. SONESIO, Henrico Profetia veridica. Di tutti i sommi pontefici sin’al fine del mondo fatta da San Malachia arcivescovo Armacano. (&) Osservatione notabile sopra l’elettione del Nuovo Pontefice Clemente X. E sopra la Verificatione della Profetia di San Malachia De Flumine Magno. Venice, Stamperia Pinelli, 1675 (&) 1670. Simple later cover. 46, (10) p. In the middle eight pages of blank paper are sewn in with notes from the years after 1730 and from ca. 1901. Some wear and stains. On the title page the signature of a former owner, H. Labouchère, and the inscription ‘Brussele, li 2. Gennaio 1901’. The book is richly annotated in the same hand as the Italian inscription from 1901.
€ 250
* “Veridic prophecy of all the supreme pontiffs until the end of the world made by San Malachy, Archbishop Armacano. (&) Notable observation on the election of the New Pontiff Clement X. And on the Verification of the Prophetia of San Malachy ‘De Flumine Magno’.”
Famous mystification. Predictions attributed to the Irish twelfth century saint St. Malachy, Archbishop of Armagh. This is a list of 112 popes with cryptic descriptions, which first came to light in 1587. The list was seen as falsification early on, because the descriptions up to 1590 (Sixtus V) are quite correct, but those after that are generally not. This ‘prophecy’ was probably intended as an original attempt to get a certain cardinal, Girolamo Simoncelli, to the papal throne. But this ‘fake old news’ was not successful, another one was chosen.
Nevertheless, the prophecy has been revived countless times with each election of popes, especially in modern times, because the current pope would be the last according to this list!
The second publication in this 17th-century edition is an attempt to link Pope Clement X to the description ‘De Flumine Magno’. The author tries to make it plausible that this expression refers to the river Tiber.
Labouchère is a noble family that had international branches (British, Dutch) with important functions in banking and diplomacy, and the pastimes that grow from a financially well-watered soil like that. But which “H. Labouchère”?

69. STRAUSS, Fr. De doop in de Jordaan. Een tafereel uit de tweede eeuw der Christelijke Kerk. Uit het Hoogduytsch door wijlen vrouwe A. Kleyn, geb. Ockerse. Tweede uitgave. De vertaling herzien door Nicolaas Beets. Utrecht, C. van der Post jr., 1844. Ingenaaid. (4), IV, 160 p. Niet afgesneden. Vroeg boekhandelsetiketje, eigenaarsetiketje, knip uit schutblad. Wat roest.
€ 25
* Nederlandse vertaling van Die Taufe im Jordan (1822). Met staalgravure op titel van S. de Vletter en J.P. Lange.

70. TEUTSCHMANN, Jacob Die letzten Tage unserer innigstgeliebten Eltern, Jacob und Maria Teutschmann in der Mitte Ihrer geliebten Kinder, Franz, Antonia, Jacob und Maria. (Österreich, Steiermark), 1848. Zwei gedruckten Gebet- oder Erbauungsbücher mit beigefügtem identischen handschriftlichen Text von Sohn Jacob Teutschmann, dieser in gebundenen Lagen mit Trauerpapier. Bzw. 52 und 64 Seiten beschrieben.
1. J. A. BIGGEL: Des Christen Wandel im Erdenthale und seine Sehnsucht nach der himmlischen Heimat. Stuttgart, Ad. Becher, 1849. Schwarzes Leder mit Blindprägung und einverleibtem Menschenhaarkreuz in Kupferrahmen, hinter Glas, mit einer Buchschliesse. Etwas fleckig, Gebrauchsspuren. Zweite Buchschliesse fehlt.
2. Königliche Halszierde, bestehend in auserlesenen Morgen, Abend, Meß, Beicht und Communiongebettern. Fürstenfeld / Graz, Joh. Michael Wurst, um 1790. Papiereinband der Zeit mit Reliefzierde. Berieben und etwas fleckig. (Dieser Titel nicht in Worldcat).
€ 250
* Ein erschütterndes Bücherpaar ist diese österreichische Familiengeschichte in zwei Büchern! Eine Geschichte in zwei identischen Texten von Jacob Teutschmann jun. über den Tod seiner beiden Eltern: Jacob Teutschmann Senior und Maria Teutschmann. Mit der Hand geschrieben in zwei frommen Gebetbüchern, die wahrscheinlich für Jakob und seine Geschwister bestimmt waren (> dann werden vielleicht noch zwei Kopien gemacht). Vermutlich wurde das Haarkreuz (dunkelbraun und silbergrau) aus Haarsträhnen der beiden Verstorbenen gefertigt. Der Text ist für mich, in Altdeutsch unerfahren, schwer zu lesen. Auf die genaue Identität und Wohnort der Familie Teutschmann gibt es wohl Hinweise im Text.
Doch alles deutet auf einen Ursprung in der Oststeiermark, dem heutigen Grenzgebiet zwischen Graz und Pettau zwischen Österreich und Slowenien, hin. Diese beiden Bücher sind im Laufe mehrerer Jahre einzeln zu uns gekommen. Jedoch ist es wohl kein Zufall, dass beide in den Niederlanden gefunden wurden.

71. THOMAS A KEMPIS De navolging van Christus. Nieuwe uitgave naar het Latijn. Doesburg, J.C. van Schenk Brill, 1904. 16 x 12 cm. Versierd linnen. VIII, 192 p. 8e druk. Rugje verbleekt.
€ 16
* Met de handtekening (datum 1929) en het exlibris van de chemicus Pieter M. Heertjes (1907-1983), die in de oorlog als verzetsman gewestelijk commandant van de Binnenlandse Strijdkrachten was en daarna gedurende lange tijd hoogleraar in Delft.

72. VANDE PUTTE, Jeanne Zoo hard en zoo schoon. Uit de brieven van Jeanne Vande Putte. Met een schets van haar leven en werk door Prof.Dr. Jul. Persyn. Antwerpen e.a., Standaard Boekhandel, (1939). Ingenaaid. 120 p. 2e vermeerderde druk. Netjes.
€ 20
* Jeanne Vande Putte was een jonggestorven katholiek schrijfster (1907-1930) uit Blankenberge.

73. VANDE PUTTE, Jeanne Mijn hart is niet hier. Uit het werk van Jeanne Vande Putte. Met een schets van haar leven en werk door Prof.Dr. Jul. Persyn. Antwerpen e.a., Standaard Boekhandel, (1939). Ingenaaid. 120 p. 3e druk. Boekblok los van omslag.
€ 20
* Proza en poëzie van de jonggestorven schrijfster (1907-1930).

74. VANDE PUTTE, Jeanne De ruk aan de tralies. Dagboekaanteekeningen. Antwerpen e.a., Standaard Boekhandel, (1939). Ingenaaid. 140 p. Inleiding van L. Reypens s.j. 1e druk. Enige gebruikssporen.
€ 20
* Met potloodnotities van André Munnichs.

75. VANRIET, Jan De testamenten. Verhalen uit de Bijbel. Met schilderijen van Jan Vanriet. (Gesigneerd). (Leuven/ Den Bosch), Davidsfonds/ KBS, 2005. Karton. 168 p. Rijk geïllustreerd. 1e druk.
€ 25
* Gesigneerd door de kunstenaar op de Franse titel, met de toevoeging ‘van harte’. Bijzonder indrukwekkende schilderijen.

76. VEEN, Jos van Waarom blijven er nog zooveel priesters in de Roomsche kerk? Een voordracht. Amsterdam, De Dageraad, 1929. Geniet. 28 p. 1e druk. Goed exemplaar.
€ 22
* De ex-priester Jos. van Veen zette zich met brochures en romans in tegen het katholiek priesterschap. Onder andere over Gisbert Brom en Gerard Brom.

77. (VLOEKEN). BRAHM, Ed., (&) DERKSEN O.P., P.fr. Hyac. Dissertatio de formula “G.v.d., Deus damnet me”, una cum “monitum” venerabilis coetus episcoporum Belgii (2e druk). (&) Censura rationum, quae moverunt R. Adm. P. Aertnys ad desistendum de sententia adfirmante locutionem: “Deus damnet me” esse blasphemiam. Brussel-Amsterdam, Julius de Meester-H. van Alfen, [1904]. Herbonden in halflinnen. 84 p. 2e uitgebreide druk. Titelblad los. Stempel en plaatsnummer van het Missiehuis in Stein. (&) Rotterdam, De Maasbode, 1902. Geniet. 18 p. 1e druk. Omslag los en beschadigd. Eveneens met stempel en plaatsnummer.
€ 50
* Twee brochures in het Latijn met betrekking tot het grote vraagstuk of G.v.d. (Deus damnet me in het Latijn) een doodzonde is of niet. Derksen hield vol dat deze vloek zijn gebruiker onverwijld in de hel zou brengen (na zijn ongebiechte dood), maar Brahm en Aertnys waren milder: zo’n vloek was onfatsoenlijk en een slechte daad, maar de hel, nee. Prachtig roomskatholiek-Latijns tijdsbeeld!

79. VONDEL, Joost van den Brieven der heilige maeghden, martelaressen. (En:) Altaergeheimenissen. Ad 1: Amsterdam, Abraham de Wees, 1642. Ad 2: Keulen, in de Nieuwe Druckerye, 1645. 21 x 15 cm. Blind perkament met doorgehaalde knepen. (8), 88; (2), 168 p. 1e drukken. Kort afgesneden, soms met licht tekstverlies.
€ 250
* Twee delen in éen band. Ad 1: met gegraveerd titelvignet en 11 tekstgravures. Ad 2: met gegraveerd titelvignet en gegraveerde titel.

80. VRIES, Mattheus de (uitgever) Bekentenisse of belydenisse des Geloofs der Nederlantsche Gereformeerde Kercken. Mitsgaders de Heydelbergsche Catechismus, met de Schriftuur-texten, en eyndelyck het oordeel van de Nationale Synode van Dordrecht, over de vyf stucken der Leere. Dordrecht, Mattheus de Vries, 1725. 20 x 16 cm. Perkament. VI, 64; IV, 30, 62, VI, 78 p. Met uitslaande prent en titelprent, beide vertonende de Nationale Synode van 1619. 1e druk. Band en buitenste bladen vlekkig, p. 73/74 los en wat verfomfaaid. Scheur in uitklapprent. Perkament aan de achterkant wormstekig. Matig, maar compleet exemplaar.
€ 85
* De verschillende varianten van de Nederlandse Geloofsbelijdenis van 1563-1619. Documenten van 1619 zijn getrouw gereproduceerd.

81. WEISS, Josef (= Josef WEISZ, 1894-1969) Die Apokalypse des Johannes. Geleitwort von Univ.-Prof.Dr. Hugo Kehrer. München, Hugo Schmidt, 1920. 28 x 22 cm. Originalpergament. 82 S. Mit 27 ganzseitigen schwarz-weiss-Illustrationen. EA. Einband nicht flach und leicht fleckig. Einige Seiten lose.
€ 75
* Dies ist Nr. 17 von 250 numerierten Vorzugsexemplaren. Bibeltext mit surrealistisch-expressionistischen Illustrationen von Weisz.

83. ZUCHTEND MENSCH Een zuchtend mensch, welke tot Jezus om hulpe roept. Amsterdam, F.G.L. Holst, (ca. 1850). Cahiersteek. 8 p. Met houtgravure van de Goede Herder. Net exemplaar, oudtijds met een reepje roze papier verstevigd.
€ 25
* Zeldzaam midden-19e eeuws liedblaadje.

---

HANDSCHRIFTEN – manuscripts

Deze originele handschriften van bekende katholieke hoogwaardigheidsbekleders en schrijvers waren alle bestemd voor de Haagse missietentoonstelling, die gehouden werd in september en oktober 1929. Ze hebben allemaal hetzelfde formaat en zijn op hetzelfde papier uitgeschreven.

1. ASSELIN, Henry ‘La vie est un chemin creux’. (Gesigneerd handschrift). Origineel, gesigneerd handschrift in inkt geschreven op stevig papier. Alleen recto. 17 regels. Ongedateerd. Uitgeschreven voor een Rooms-katholieke missietentoonstelling in 1929.
€ 25
* Speciaal voor de gelegenheid geschreven (?) overweging over leven en geluk van de Franse schrijver (1884-1978), die hier vooral bekend is door zijn boeken uit de jaren twintig en dertig over Nederland.

2. BAHR, Hermann Kierkegaard kennt nur…’. (Handschrift mit Unterschrift). Originale, signierte Handschrift mit Tinte auf festem Papier. Nur Recto. 10 Zeilen, signiert, ohne Jahr aber mit Adresse. Eingeschrieben für eine römisch-katholische Missionsausstellung in Den Haag 1929.
€ 50
* Dünne Schrift, altdeutsche Handschrift mit altgriechischem Bibelzitat. Neben Kierkegaard werden Aischylos, Sophokles und Euripides erwähnt.

BRIEVEN VAN BISSCHOPPEN

1. (BISSCHOP). HUIBERS, Mgr. J.P. Twee handgeschreven brieven aan ‘Beste Vriend Theo’ en ‘Beste jonge vriend’. Gesigneerd ‘+ J.P. Huibers en gedateerd ‘1 Sept 1960’ en ‘Heemstede 9-2-61′. 48 resp. 54 regels.
€ 45
* Vriendelijke, herderlijke brieven waar het Rijke Roomse leven nog volop uit spreekt.
Bijgevoegd: originele zwart-witfoto van Huibers met uitgebreide, gesigneerde opdracht op de achterzijde, gedateerd ’28-2-62’. 14 x 10 cm.
Voorts: reproduktie van een kleurenfoto van Huibers in vol ornaat, met daarop een opgeplakte opdracht: ‘Van harte bid ik Gods beste zegen over je af. Met vriendelijke groet + J.P. Huibers’
Huibers was bisschop van Haarlem van 1935 tot 1960.

2. (BISSCHOP). BAETEN, Mgr. J.W.M. Uit een brief geknipte handtekening. Met de getypte tekst ‘Met alle hoogachting’ en ‘B.v.B’ (= bisschop van Breda).
€ 15
* Baeten was van 1951 tot 1962 bisschop van Breda.

3. (BISSCHOP). ALFRINK, Kard. B.J. Gesigneerde reproductie van een foto. 14 x 10,5. Gesigneerd ‘+ Bern. Kard. Alfrink’.
€ 25
* Alfrink, in vol ornaat, bladert in een boek. Kardinaal Alfrink was van 1955 tot 1975 aartsbisschop van Utrecht.

4. (BISSCHOP). ZWARTKRUIS, Mgr. Th. Getypte brief aan ‘Zeer geachte heer Röling’. Op briefpapier van het Bisdom Haarlem. Gesigneerd ‘+ Th. Zwartkruis’ en gedateerd ‘Haarlem, 11 februari 1974’. Drie regels tekst. Met de originele envelop.
€ 20
* Geadresseerde had om het adres van de Kleine Zusters van Charles de Foucauld gevraagd. Zwartkruis was bisschop van Haarlem van 1966 tot aan zijn dood in 1983.

5. (BISSCHOP). HENDRIKSEN, Mgr. Th.G.A. Gesigneerde zwart-witfoto. 13,5 x 9 cm. De bisschop in vol ornaat.
€ 15
* Op de foto knippert Zijne Hoogwaardige Excellentie tegen de zon. Monseigneur Hendriksen (1907-2001) was van 1961 tot 1969 hulpbisschop van Utrecht.

---

6. FORT, Paul ‘La Ronde autour du Monde’.’ (Manuscrit signé, 1929). Écriture manuscrite originale signée à l’encre sur papier épais. Seulement recto. 10 lignes. Sans date. Décrit pour une exposition missionnaire catholique romaine en 1929.
€ 35
* Chanson joyeuse: comment faire le tour du monde? quand les filles se serrent toutes la main et que tous les marins mettent leurs bateaux les uns derrière les autres ! Par le barde prolifique français Paul Fort (1872-1960).

7. FORT, Paul ‘S’Gravenhague au Cygne’ (Gesigneerd handschrift). Origineel, gesigneerd handschrift in inkt geschreven op stevig papier. Recto en verso. 34 regels. Ongedateerd. Uitgeschreven voor een Rooms-katholieke missietentoonstelling in 1929.
€ 75
* Speciaal voor de gelegenheid (?) geschreven poëtische tekst over Den Haag van de Franse veelschrijvende bard (1872-1960), mogelijk niet gepubliceerd. Over de zwaan die in het Dorp van de Vrede, Den Haag dus, in de vijver drijft.

8. GHÉON, Henri ‘Que le bienheureux Zchao, premier martyr de la Chine….’ (Gesigneerd handschrift). Origineel, gesigneerd handschrift in inkt geschreven op stevig papier. Alleen recto. 9 regels. Gedateerd ‘Juin 1929’. Uitgeschreven voor een Rooms-katholieke missietentoonstelling in 1929.
€ 25
* Over Augustin Zhao Rong, die in 1815 in China als katholiek werd geëxecuteerd. Fragment uit ‘Les Trois Sagesses du vieux Wang’ (1927) van de na de Grote Oorlog tot het katholieke geloof bekeerde Ghéon (1875-1944).

10. HOMMES IMPORTANTS CATHOLIQUES. (KATHOLIEKE VOORMANNEN) Manuscrits de quatre contremaîtres catholiques : trois Français et un Polonais – destinés à l’exposition de la Mission à La Haye, Pays-Bas, 1929. Manuscrits originaux rédigés en 1929 sur des feuilles de papier épais teinté mesurant 26 x 21 cm. Le tout en excellent état.
1. Alfred BAUDRILLART (1859-1942), membre de l’Académie française, archevêque titulaire de Melitene (Arménie), cardinal depuis 1935. 25 lignes. À propos de la foi.
2. Pierre L’ERMITE, dit Eugène Loutil (1863-1959), pasteur et romancier populaire. 30 lignes. (sur 2 feuilles). À propos du mode de vie.
3. Georges GOYAU (1869-1939, écrit sous le nom de Léon Grégoire), historien. 17 lignes. À propos de la mission.
4. Włodzimierz Halka LEDÓCHOWSKI s.j. (1866-1942), Supérieur Général de l’Ordre des Jésuites. 2 lignes. ‘Divinorum divinissimum…’ texte latin, daté ‘Romae die 1 juli 1929’.
€ 75
* Textes propres en manuscrits originaux, destinés à l’exposition de la mission à La Haye, datée de mai-septembre 1929.

11. JASPAR, Edmond ‘Missionaris’. (Gesigneerd handschrift). Origineel, gesigneerd handschrift in zwarte en rode inkt geschreven op stevig papier. Recto en verso. 38 regels. Gedateerd ‘Mastreech, 27 Mei 1929’. Uitgeschreven voor een Rooms-katholieke missietentoonstelling in 1929.
€ 90
* Edmond Jaspar (1872-1946), kantonrechter te Maastricht en bevorderaar van de streektaal. ‘Ze lèven-is ontbering, daag en nach’. Een lang gedicht in het Mestreechs, keurig voorzien van eigenhandige woordverklaringen in rood!

12. KATHOLIEKE VOORMANNEN Handschriften van acht Rooms-katholieke voormannen. Originele handschriften met de pen geschreven in 1929 op vellen getint, stevig papier van 26 x 21 cm. Alle in uitstekende staat.
1. Eduard Brom (1864-1935). ‘St. Petrus Canisius viering’, sonnet, gepubliceerd 1926.
2. Gerard Brom (1882-1959), hoogleraar te Nijmegen. ‘Latum mandatum tuum’. Nederlandstalig gedicht, 16 r.
3. Jac. van Ginneken s.j. (1877-1945), taalkundige en rector van de Nijmeegse universiteit. ‘Gheen quader dinck als eyghen wil’, fragment (6 r.) uit Het prieel der gheestelicken Melodie (1617) van de Antwerpse jezuïet Bernardus Bauhusius.
4. Borromaeus de Greeve (1875-1947), legendarisch katholiek redenaar. 28 r. poëtisch proza over de bouw van de Tempel des Heeren en de lasso van Gods liefde die bestemd is voor het hart van de mens.
5. Franciscus Hendrichs s.j. (1862-1938), schrijver van talloze boekbeoordelingen en een bekend boekje over geloofsleer. Citeert een tekstfragment van de theoloog Franz Hettinger over de ontwikkeling van de Kerk vanuit de oudheid. 27 r.
6. Bernard Molkenboer (1879-1948), hoogleraar te Nijmegen en Vondelkenner. 19 r. Over de heilige evangelische drift.
7. R. van Oppenraaij s.j. (Bemmel 1856-Den Haag 1936), assistent-generaal van de orde der Jezuïeten. 3 r. ‘Wie geen apostel is is nog niet half Katholiek’.
8. J.F.M. Sterck. ‘Vondel en de Missie’. 54 r., waarin 20 r. citaat uit Vondels Rey van Priesteren.
€ 125
* Eigen teksten in originele handschriften, die bestemd waren voor de Haagse missietentoonstelling, gedateerd in mei-september 1929.

13. KEMP, Mathias ‘In moddergrauwen, warmen najaarsnacht.’ (Gesigneerd handschrift). Origineel, gesigneerd handschrift in inkt geschreven op stevig papier. Alleen recto. 16 regels. Ongedateerd. Uitgeschreven voor een Rooms-katholieke missietentoonstelling in 1929.
€ 50
* Fragment uit het dramatische gedicht ‘De groote Drijver’, in barokke taal geschreven (‘nog dof gerol van groote, koninklijke donders’).

14. KOENEN, Marie ‘De laatste vaart…’. (Gesigneerd handschrift). Origineel, gesigneerd handschrift in inkt geschreven op stevig papier. Alleen recto. 24 regels. Ongedateerd. Uitgeschreven voor een Rooms-katholieke missietentoonstelling in 1929.
€ 50
* Handgeschreven fragment uit ‘De wachter’, een van Koenens Sproken en legenden (1916).

15. SEYDEWITZ, Marie von ‘An die Liebe’. (Gesigneerd handschrift). Origineel, gesigneerd handschrift in inkt geschreven op stevig papier. Alleen recto. Duitstalig gedicht van 12 regels. Ongedateerd. Uitgeschreven voor een Rooms-katholieke missietentoonstelling in 1929.
€ 30
* Marie von Seydewitz had Vondels Lucifer in het Duits vertaald (1917). Albert Vogel trad op in een voordrachtenreeks met deze vertaling. Verschillende Vondelgeleerden én Albert Vogel werkten mee aan het album van deze missietentoonstelling.

16. WERMESKERKEN, Henri van ‘Het schoonste en goddelijke geschenk, ons gegeven, dat is het Leven.’ (Gesigneerd handschrift). Origineel, gesigneerd handschrift in inkt geschreven op stevig papier. Alleen recto. 21 regels. Gedateerd ‘Den Haag 25 Mei ‘ 29’. Uitgeschreven voor een Rooms-katholieke missietentoonstelling in 1929.
€ 50
* Handschrift over hoogstaande zaken van de auteur Henri van Wermeskerken (1882-1937), schrijver van Suikerfreule en Tropenadel.

---

ENGLISH VERSION

ROMAN CATHOLIC CHURCH

84. LEADING MEN of the ROMAN CATHOLIC CHURCH  Manuscripts by four Roman Catholic prelates: three French and a Pole. Original manuscripts penned in 1929 on sheets of tinted, sturdy paper measuring 26 x 21 cm. All in excellent condition.
1. Alfred Baudrillart (1859-1942), Member of the Académie Française, Titular Archbishop of Melitene (Armenia), Cardinal from 1935. 25 lines. About faith.
2. Pierre L’Ermite, aka Eugène Loutil (1863-1959), pastor and popular novelist. 30 lines (on 2 sheets). About the way of life.
3. Georges Goyau (1869-1939, wrote under the name Léon Grégoire), historian. 17 lines. About the mission.
4. Włodzimierz Halka Ledóchowski s.j. (1866-1942), Superior General of the Jesuit Order. 2 lines. ‘Divinorum divinissimum…’ Latin text, dated ‘Romae die 1 julii 1929’.

€ 75

* Texts written by the prelates themselves in original manuscripts, intended for the mission exhibition in The Hague, dated May-September 1929.

85. LEADING MEN of the ROMAN CATHOLIC CHURCH  Manuscripts by eight Roman Catholic foremen. Original manuscripts, all in Dutch, penned in 1929 on sheets of tinted, sturdy paper measuring 26 x 21 cm. All in excellent condition.
1. Eduard Brom (1864-1935). ‘St. Petrus Canisius celebration’, sonnet, published 1926.
2. Gerard Brom (1882-1959), professor in Nijmegen. ‘Latum mandatum tuum’. Dutch poem, 16 lines.
3. Jac. van Ginneken s.j. (1877-1945), linguist and rector of the University of Nijmegen. ‘Gheen quader dinck als eyghen wil’, fragment (6 lines) from Het prieel der gheestelicken Melodie (1617) by the Antwerp Jesuit Bernardus Bauhusius.
4. Borromaeus de Greeve (1875-1947), legendary Catholic orator. 28 lines of poetic prose about the building of the Temple of the Lord and the lasso of God’s love destined for the heart of man.
5. Franciscus Hendrichs s.j. (1862-1938), author of numerous book reviews and a well-known booklet on the doctrine of the faith. Cites a text fragment by theologian Franz Hettinger on the development of the Church from antiquity. 27 lines.
6. Bernard Molkenboer (1879-1948), professor in Nijmegen and Vondel expert. 19 lines. On the sacred evangelical drive.
7. R. van Oppenraaij s.j. (Bemmel 1856-The Hague 1936), assistant general of the order of the Jesuits. 3 lines. ‘Anyone who is not an apostle is not yet half Catholic’.
8. J.F.M. Sterck. Vondel and the Mission. 54 lines, of which 20 quote from Vondel’s Rey van Priesteren.

€ 125

* Texts written by the prelates themselves in original manuscripts, intended for the mission exhibition in The Hague, dated May-September 1929.

86. FORT, Paul ‘La Ronde autour du Monde’.’ (Manuscrit signe, 1929). Écriture manuscrite originale signée à l’encre sur papier épais. Seulement recto. 10 lignes. Sans date. Decrit pour une exposition missionnaire catholique romaine en 1929.

€35

* Chanson joyeuse: comment faire le tour du monde? quand les filles se serrent toutes la main et que tous les marins mettent leurs bateaux les uns derrière les autres ! Par le barde prolifique français Paul Fort (1872-1960).

87. FORT, Paul ‘S’Gravenhague au Cygne’ (Signed poem). Original, signed manuscript written in ink on heavy paper. recto and verso. 34 lines. Undated. Written out for a Roman Catholic missionary exhibition in 1929.

€75

* Poetic text about The Hague written especially for the occasion (?) by the prolific French bard (1872-1960), possibly unpublished. About the swan that floats in the pond in the Village of Peace: The Hague.

88. GHÉON, Henri ‘Que le bienheureux Zchao, premier martyr de la Chine….’ (Signed handwriting). Original, signed handwriting written in ink on heavy paper. Only recto. 9 lines. Dated ‘Jun 1929’. Described for a Roman Catholic missionary exhibition in 1929.

€25

* About the Augustin Zhao Rong, who was executed as a Catholic in China in 1815. Fragment from ‘Les Trois Sagesses du vieux Wang’ (1927) by Ghéon (1875-1944) who converted to the Catholic faith after the Great War.

---

Zie ook onze Nieuwsbrief 962, met de titel Rooms-Antirooms en de pagina Oude en zeldzame drukken